Copyright 2017 - 12ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Κειριαδών & Σφηττίων 1, Αθήνα 118 54 2103470930
ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ  ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ  ΓΕΡ.  ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΣ

( ΦΥΣΙΚΟΣ , Δ/ΝΤΗΣ 12ΟΥ Ε.Λ. ΑΘΗΝΩΝ)

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ   ΟΜΑΔΑ :

1.             ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ  ΓΕΩΡΓΙΟΣ  ( ΦΥΣΙΚΟΣ )
2.             ΓΑΒΡΑΣ  ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ  ( ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ )

ΜΑΘΗΤΕΣ  ΟΜΑΔΩΝ  ΕΡΓΑΣΙΑΣ

          ΚΟΡΙΤΣΙΑ

 

 

 

  1. ΑΒΡΑΜΗ  ΜΑΡ.
  2. ΑΓΓΟΥΡΑ  ΣΤΑΥΡ.
  3. ΚΑΡΑΝΙΚΑ  ΜΑΡ. – ΣΕΛΗΝΗ
  4. ΚΛΙΑΦΑ  ΠΟΛΥΤΙΜΗ
  5. ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ  ΠΑΝ.
  6. ΚΟΥΜΠΑΡΟΥ  ΝΕΦΕΛΗ
  7. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ  ΚΩΝ/ΝΑ
  8. ΜΩΥΣΙΑΔΟΥ  ΓΕΩΡ.- ΕΙΡΗΝΗ
  9. ΝΙΑΓΚΟΥ ΠΑΝ.

 

10.        ΝΤΕΛΡΟΣΟ ΜΑΡ.

 

11.        ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΙΚΑΤ.

 

12.        ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ ΚΕΡΑΣΙΑ

 

13.        ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΥ ΔΕΣΠ.

 

14.        ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΣΟΦΙΑ

 

15.        ΤΣΕΚΟΥΡΑ ΟΛΥΜ.

 

 

 

ΑΓΟΡΙΑ

 

 

 

1.            ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ  ΔΗΜ.

 

2.             ΓΑΒΡΑΣ  ΑΓ.

 

3.            ΔΕΡΜΑΝΟΠΟΥΛΟΣ  ΣΤ.

 

4.            ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ -  ΣΑΡΡΗΣ  ΙΩΑΝ.

 

5.            ΚΑΛΑΪΤΖΑΚΗΣ  ΑΝΤ.

 

6.            ΚΟΥΤΡΟΥΜΑΝΟΣ ΒΑΣ.

 

7.            ΚΩΤΣΟΥ ΙΩΑΝ.

 

8.            ΜΑΡΙΟΛΗΣ  ΓΕΩΡΓ.

 

9.            ΜΗΝΑΟΓΛΟΥ ΙΩΑΝ.

 

10.              ΜΩΡΑΪΤΑΚΗΣ  ΔΗΜ.

 

11.           ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ  ΕΜ.

 

12.           ΠΑΝΑΡΕΤΟΣ ΓΕΩΡ.

 

13.           ΠΟΛΥΜΕΝΑΚΟΣ ΠΑΝ.

 

14.           ΠΡΕΚΑΣ  ΧΡ.

 

15.           ΠΡΟΕΣΤΟΣ  ΚΩΝ/ΝΟΣ

 

16.           ΣΧΟΙΝΑΣ   ΔΗΜ.

 

17.           ΤΣΑΠΑΡΑΣ  ΜΙΧ.

 

 

ΕΙΔΙΚΟΙ  ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ  ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ

 

1.           ΚΥΡΙΤΣΗΣ  ΓΕΩΡΓΙΟΣ  ( ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ )

 

2.           ΙΩΑΝΝΗΣ  ΛΑΒΙΔΑΣ  ( ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ )

 

3.           ΚΥΡΙΑΚΗ  ΒΟΓΙΑΤΖΗ ( ΧΗΜΙΚΟΣ  )

 

4.           ΤΡΙΠΥΛΑΣ  ΕΥΘΥΜΙΟΣ ( ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ )

 

5.           ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ  ΣΩΤΗΡΙΑΔΟΥ  ( ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ )

 

6.           ΚΩΝ/ΝΟΣ ΠΕΡΙΣΟΡΑΤΗΣ ( ΓΕΩΛΟΓΟΣ,  Δ/ΝΤΗΣ  Ι.Γ.Μ.Ε. )

 

 

 

 Ενέργεια Από το Νερό

 

 

 

Υδροηλεκτρική ενέργεια

 

Η υδροηλεκτρική ενέργεια είναι ενέργεια που παράγεται από τη μετακίνηση του γλυκού νερού από τους ποταμούς και τις λίμνες. Αυτό το νερό προέρχεται στους ποταμούς ως απορροή από τις βροχοπτώσεις, βροχοπτώσεις δημιουργούνται από την ηλιακή ενέργεια διαμέσου σύνθετων διαδικασιών ενέργεια μεταφοράς στην ατμόσφαιρα και μεταξύ της ατμόσφαιρας και της θάλασσας.Η δυναμική (λόγο βαρύτητας) ενέργεια που συνδέεται με αυτό το νερό το αναγκάζει να διατηρεί. καθοδική ροή. Αυτή η προς τα κάτω κίνηση του ύδατος περιέχει την κινητική ενέργεια, η οποία μπορεί μετατραπεί σε μηχανική ενέργεια, και έπειτα από τη μηχανική ενέργεια σε ηλεκτρική στους σταθμούς  υδροηλεκτρικής παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος.Η μετατροπή της κινητικής ενέργειας του νερού σε μηχανική δεν είναι μια καινούργια ιδέα. Οι ξύλι υδρόμυλοι χρησιμοποιήθηκαν πριν 2000 χρόνια για να την επεξεργασία διαφόρων αγαθών. Η σκρ// προέλευση αυτών των υδραυλικών τροχών δεν είναι γνωστή, αλλά η παλιότερη αναφορά ως προς χρήση τους προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα.

ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ              

 

 

                 ΙΣΤΟΡΙΑ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Η ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΓΕΝΙΚΑ

 

 

 

Ο κορμός της Πίνδου, ξεκινώντας από ψηλά, καταλήγει μετά από άπειρες διπλώσεις και κυματισμούς στην κεντρική Στερεά Ελλάδα, στην καρδιά της πατρίδας μας, την Ευρυτανία. Βουνά περήφανα την περιζώνουν, ποτάμια ολογάλαζα την αυλακώνουν και τη στολίζουν στο διάβα τους. Το κύριο συγκρότημα της Πίνδου, βορεινά, δίνει το χέρι στα Τζουμέρκα. Τα Τζουμέρκα κρατούν στο χορό το Μακρυνόρος, τ' Άγραφα και το Βελούχι. Πιο κάτω άλλα ελατοσκέπαστα βουνά ακολουθούν : η Καλιακούδα, η Χελιδόνα και το Παναιτωλικό. Τα βουνά εδώ είναι σαν πυκνά κύματα. Δύσκολα μπορείς να ξεχωρίσεις το ένα απ’ τα’ άλλο. Πιασμένα σφιχτά χέρι με χέρι σέρνουν έναν ατέλειωτο χορό. Όλες οι άλλες ελληνικές οροσειρές έχουν σχήμα και συγκεκριμένη μορφή. Ο Όλυμπος, όσο ψηλότερος κι’ αν είναι, ξεπετιέται ανάμεσα Θεσσαλία και Μακεδονία, παρουσιάζοντας όλο του το ανάστημα. Τ’ άλλα βουνά εκμηδενίζονται κοντά του. Το ίδιο και ο Ταΰγετος …, ο Παρνασσός, το Πήλιο, το Παγγαίο δεν ξεφεύγουν απ’ αυτόν τον κανόνα. Τ' αντίθετο συμβαίνει στην Ευρυτανία, το χαρούμενο τέρμα της Πίνδου .  Τ’ άλλα βουνά στην πατρίδα μας υψώνουν το τραγούδι τους σα μονωδία. "Η Ευρυτανία είναι μια αρμονική συμφωνία των βουνών". Ανάμεσα από βουνά, ποτάμια, ανάβρες, ρυάκια, δροσοπηγές και νερομάνες ξεχύνεται ο Αχελώος, σα φλέβα ζωής, έρχεται από ψηλά για να δροσίσει – αν τον αφήσουν – την πράσινη γη. Ο Μέγδοβας κι' ο Αγραφιώτης παραδίπλα, ρίχνουν τα νερά τους σ' αυτόν πλαταίνοντας την αγκαλιά του. Κι άλλα νερά παραπέρα ο Κρικελλοπόταμος, ο Καρπενησιώτης, ο Τρικεριώτης, τα Διπόταμα, με πασίγνωστα φαράγγια και τον Πανταβρέχει. Το μόνο γκρίζο τα σπίτια από τα ογδόντα τόσα χωριά που ερημώνουν, αφού αυτός ο καλοσυνάτος και δουλευτής κόσμος αφέθηκε να παιδεύεται μόνος και να παλεύει με την άγονη και δύσβατη γη. Η Ευρυτανία όμως δεν είναι μονάχα γοητείες και θέλγητρα, είναι θρησκευτικό και ιστορικό προσκύνημα με τα μοναστήρια της Προυσιώτισσας, της Τατάρνας  και των Δομιανών, τις Σχολές του Γένους  και το πλήθος των παλιών εκκλησιών της. Είναι ακόμα χώρος φώτισης και πνευματικής καλλιέργειας με τις εξέχουσες μορφές των γραμμάτων μας, τον Παπαντωνίου, το Στέφανο Γρανίτσα, τον Κων-νο Τριανταφυλλόπουλο και τόσους άλλους,  αλλά και της πολιτικής όπως ο Καφαντάρης, ο Κονδύλης, ο Μπακογιάννης .  Είναι επίσης αδάμαστη λεβεντιά και κάστρο  λευτεριάς παλιά με τους Κατσαντώνη, Καραϊσκάκη, Κ. Βελή και Μάρκο Μπότσαρη και αργότερα με τον Άρη, τον Ερμή, το Καρπενήσι, το Κεφαλόβρυσο, τη Βίνιανη και τις Κορυσχάδες. Ιστορία και δόξα, μάχες και θρίαμβοι, ένα περίλαμπρο σύμβολο αγώνων και ηρωισμού είναι η Ευρυτανία. Με λίγα λόγια ένα θαυμαστός, όμορφος και ιερός τόπος...
       
Τα δάση είναι μοναδική πηγή πλούτου για την Ευρυτανία. Ομορφαίνουν τον τόπο, προσφέρουν αναψυχή, βελτιώνουν το κλίμα, χαρίζουν υγεία, συμβάλουν στην ανάπτυξη.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                       

 

 

 

 

 

 

 

          Η προέλευση του ονόματος της Ευρυτανίας

 

 

 

Η προέλευση του ονόματος της Ευρυτανίας είναι ένα ζήτημα που διχάζει ερευνητές και ιστορικούς.

 

Κατά μιαν άποψη παράγεται από το αρχαίο ρήμα "ερύω" , δηλαδή τεντώνω τη χορδή του τόξου, και κατά συνέπεια "ευρυτάν" είναι αυτός που τοξεύει καλά, δυνατά. Ως επίθετο χρησιμοποιήθηκε η λέξη για τον πρώτο βασιλιά της περιοχής τον Εύρυτο, έναν δεινό τοξοβόλο, ο οποίος έδωσε και το όνομα στην περιοχή. Κατ' άλλους το όνομα της περιοχής οφείλεται στα πολλά νερά της : Ευ + ρέω = εύρυτος περιοχή, χώρα με καλοτρεχούμενα νερά, και είναι αλήθεια ότι αυτός ο τόπος αναβλύζει από παντού ζωογόνο νερό...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  "ΕΥΡΥΩ" ~ "ΕΥΡΥΤΑΝ"

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                "ΕΥ" + "ΡΕΩ"

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          Το Καρπενήσι

 

 

 

Είναι μια μικρή πόλη στην καρδιά της Ρούμελης κτισμένη σε υψόμετρο 960μ., στους πρόποδες του πελώριου όγκου του Τυμφρηστού του οποίου η ψηλότερη κορφή, το πολυτραγουδισμένο Βελούχι φτάνει τα 2315 μ.. Έχει πλούσιες και περίσσιες φυσικές ομορφιές, με τα βουνά τριγύρω να του χαρίζουν το αρειμάνιο μεγαλείο με τις αστραφτερές βουνοκορφές και τα πανύψηλα ελάτια τους. (Αυτά τα ξακουστά βουνά, που συνδέονται τόσο πολύ με την ηρωική ιστορία της πατρίδας μας, είναι εκείνα που δίνουν στο Καρπενήσι όλο το λεβέντικο και περήφανο μεγαλείο που το χαρακτηρίζει. Μπροστά της ξανοίγεται η κοιλάδα της Ποταμιάς του Καρπενησιώτη για να χαθεί λίγο πιο κάτω ανάμεσα στα δυο πανύψηλα βουνά την Καλιακούδα και τη Χελιδόνα. Ο Καρπενησιώτης που πηγάζει από τη Ράχη Τυμφρηστού, στα όρια Ευρυτανίας και Φθιώτιδας, διασχίζει την Ποταμιά και προσπαθώντας να χωρίσει τα δυο βουνά που την περιβάλλουν, δημιουργεί το περίφημο «Κλειδί» και καταλήγει να σμίξει στα Διπόταμα του Προυσού με τον Κρικελλιώτη για να φτάσουν μαζί στη λίμνη των Κρεμαστών.

 

Αν και ο Καρπενησιώτης επιμελητής αρχαιολογίας και ζωγράφος Αθανάσιος Ιατρίδης (1798­1866), τοποθετεί τη σύσταση της πόλης περί τον 13ο αιώνα, η αρχική του παρουσία δεν μας είναι γνωστή. Το χτίσιμό του υπολογίζεται στη Βυζαντινή εποχή, περί τον 8ο αιώνα, που πιθανόν είχε άλλη ονομασία. Τότε φαίνεται οι γύρω του αγροτοποιμενικοί οικισμοί(Μεσοχώρας, Μεσαμπελιάς, Μαγκλάνας, Λυκούρεσης, Πέτρας και άλλων), συγκεντρώθηκαν σιγά σιγά στη σημερινή υπήνεμη θέση όπου παρέμειναν και από τον 150 αιώνα παρουσιάζει πρωτεύοντα ρόλο. Κατά τις ισχυρότερες εκδοχές, η ονομασία του Καρπενησιού προέρχεται) από την κουτσοβλάχικη λέξη "c a r p i n i s i", που θα πει ζυγιοφυτεία, (δηλαδή τόπος με πολλά σφεντάμια ή ψευτοπλατάνια, τα οποία φαίνεται ότι στην εποχή που εγκαταστάθηκαν στο Καρπενήσι οι Κουτσόβλαχοι, [110ς-130ς αιώνας, όταν η περιοχή της Πίνδου ­Αγράφων - Ευρυτανίας, ονομάστηκε "Άνω Βλαχία"], ήταν άφθονα, ενώ ακόμα σήμερα συναντάμε αρκετά απ' αυτά στις συνοικίες Αγ. Παρασκευή και Λαγκαδιά) και β) από τις τούρκικες λέξεις καρ = χιόνι και μπενίς = επενδύτης, δηλαδή "χιονοσκέπαστο", "ντυμένο στο χιόνι".

 

Σημαντικό πόλο έλξης τουριστών στο Καρπενήσι παρουσιάζουν το Χιονοδρομικό Κέντρο Bελoυχιού, η τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών, η περιοχή των Αγράφων και άλλες περιοχές με οικοτουριστικό ενδιαφέρον. Τα φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής ευνοούν τη ανάπτυξη μεγάλου αριθμού από υπαίθριες δραστηριότητες που μπορεί να προγραμματίσει κανείς στην περιοχή, όπως ορειβασία, σκι, κατάβαση ποταμών, τοξοβολία, ορειβατική ποδηλασία, παρατήρηση της φύσης κ.α. Το άγριο πανέμορφο και καθαρό φυσικό περιβάλλον όλης της Ευρυτανίας και τα σημαντικά της ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία την κατατάσσουν μεταξύ των πλέον τουριστικών ορεινών περιοχών της χώρας μας.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          ΙΣΤΟΡΙΑ

 

 

 

Ορεινή και δυσπρόσιτη, κλεισμένη ανάμεσα σε πανύψηλα βουνά, απέραντα δάση και ορμητικά ποτάμια η ευρυτανική γη, διαμόρφωσε την ιστορία και τον πολιτισμό της αποκομμένη γεωγραφικά, αλλά ενωμένη πνευματικά με την υπόλοιπη Ελλάδα. Τα όρια της αρχαίας Ευρυτανίας είναι δύσκολο να καθοριστούν επακριβώς, θεωρείται όμως ότι ήταν περισσότερο διευρυμένα από τα σημερινά φτάνοντας στον κάμπο του Αγρινίου.

 

Πολλοί θεωρούν ότι αυτή η δύσβατη ευρυτανική γη, κατά τους αρχαίους χρόνους, δεν έχει να επιδείξει σημαντικές κοινωνικές και πολιτισμικές δραστηριότητες και ότι οι κάτοικοι της περιοχής δεν ήταν παρά ένα σύνολο ατόμων που μοναδική τους ασχολία είχαν το κυνήγι και τον πόλεμο με τους γειτονικούς λαούς. Η νεώτερη έρευνα απέδειξε όμως, ότι οι αρχαίοι κάτοικοι αυτού του τόπου είχαν να επιδείξουν το δικό τους τρόπο ζωής και ενδιαφέρων πολιτισμό. Χωρίς να γίνει επισταμένη αρχαιολογική έρευνα αποκαλύφθηκαν σπουδαία ευρήματα και έργα τέχνης. Ο κισσοστεφάνωτος χάλκινος Διόνυσος, (που βρέθηκε στη Χόχλια και «φυλάσσεται» στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας μαζί με το " θησαυρό του Καρπενησίου" ), τα ευρήματα της Αρωνιάδας, του Αγίου Δημητρίου Καρπενησίου, της Τσιούκας, του Αγίου Σώστη Μικρού Χωριού κ.α. αποδεικνύουν, ότι στην αρχαιότητα αναπτύχθηκε εδώ αξιόλογος πολιτισμός, που ήταν αδύνατο να είναι έργο ανθρώπων που είχαν ως αποκλειστική τους απασχόληση τον πόλεμο και το κυνήγι, ιστορία σύμφωνα με μυθολογία, το όνομά της η Ευρυτανία το οφείλει στο βασιλιά Εύρυτο, εφευρέτη του τόξου. Στα πολύ παλιά χρόνια δόθηκαν στο χώρο αυτό πάμπολλες μάχες, με πιο γνωστή εκείνη στην τοποθεσία "Κοκκάλια", τη φονικότατη μάχη, που έμεινε θρυλική για την έντασή της και το τραγικό μεγαλείο της σύγκρουσης, με τη συντριβή των Γαλατών.

 

Όμως η Ευρυτανία έγινε περισσότερο γνωστή στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας και του '21, όταν το έθνος ολόκληρο ξεσπάθωσε ύστερα από τετρακόσια χρόνια πικρής σκλαβιάς, για να κερδίσει τη λευτεριά και την εθνική του ανεξαρτησία. Στην Ευρυτανία εμφανίστηκαν οι πρώτοι αρματωλοί και κλέφτες, ανάμεσα στους οποίους την πρώτη θέση κατέχει ο έξοχος αετός των Αγράφων ο θρυλικός Κατσαντώνης. Και, όταν το έθνος κήρυξε τον αποφασιστικό αγώνα για τη Λευτεριά του, τα βουνά κι οι λαγκαδιές, τα διάσελα και τα χωριά μας πλημμύρισαν από τον παλμό της νίκης και της αυτοθυσίας.

 

Η Ευρυτανία, υπήρξε για άλλη μια φορά η καρδιά της Εθνικής μας Αντίστασης κατά τη Γερμανική Κατοχή. Ο λαός της κινώντας από τ' Άγραφα και το ελατοσκέπαστο Βελούχι έκτιζε πάλι τη λευτεριά του, χαρίζοντας στους κυνηγημένους το χαμόγελο και τη ζεστασιά της ψυχής του, αλλά και κουράγιο από το ανεξάντλητο απόθεμα της καρτερίας του. Στήθηκαν και πάλι εδώ περίλαμπρα τρόπαια λεβεντιάς σ' όλα τα βουνά του περήφανου αυτού τόπου, έστω και αν η σημερινή γαλήνη του τοπίου τίποτα δεν προδίδει από τη ζωντάνια της Ελεύθερης Ελλάδας και τη μεγαλειώδη δράση εκείνης της εποχής.

 

 

 

 

 

        

 

 

 

 

 

                    Οι πρώτοι κάτοικοι της Ευρυτανίας

 

 

 

Η ευρύτερη περιοχή της Ευρυτανίας, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων κατοικήθηκε από τα πανάρχαια μυθικά χρόνια. Κατά την προϊστορία, υπήρχε στην Ευρυτανία ένας πολύ πυκνός πληθυσμός με αξιόλογο πολιτισμό, που ζούσε σε οικισμούς, οι οποίοι συνδέονταν μεταξύ τους. Πιστεύεται δε πως οι κάτοικοι εκείνοι ήταν οι Πελασγοί, που είχαν καλύψει με τους πρωτόγονους οικισμούς τους όλη τη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Στερεά Ελλάδα. Το 1500 - 1400π.Χ, κατεβαίνουν στην περιοχή της Πίνδου, των Αγράφων, του Τυμφρηστού, της Φθιώτιδας και της Δωρίδας οι Μακεδνοί Δωριείς αυξάνοντας τους οικισμούς του χώρου. (Εγκαταστάθηκαν στη Δωρίδα κι από το όνομα της περιοχής ονομάσθηκαν Δωριείς). Την εποχή αυτή στην περιοχή από τη Ν. Θεσσαλία ως την -Ήπειρο και την Ακαρνανία κι ως τον Κορινθιακό, τη Λοκρίδα και τον Τυμφρηστό ήταν εγκατεστημένοι οι Αιτωλοί. Η προέλευσή τους δεν είναι γνωστή, φαίνεται όμως ότι κάποια συγγένεια είχαν με τους Θεσσαλούς. Ο ιστορικό Πολύβιος δε θεωρεί έλληνες τους πιο πολλούς από τους Αιτωλούς, χωρίς όμως να τεκμηριώνει την άποψή του. Το όνομά τους το οφείλουν στον πρόγονό τους Αιτωλό, γιο του ισόθεου Ενδυμίωνα κατά το μύθο. Συγκατοικούσαν ή παροικούσαν με τέσσερα άλλα συγγενικά τους φύλλα: τους Δόλοπες, τους Ευρυτάνες, τους Αγραίους και τους Απεραντούς, που ήταν εγκατεστημένοι σε διαφορετικά γεωγραφικά σημεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπήρχαν μεταξύ τους χαραγμένα σύνορα.

 

 

 

 

 

       Ισχυρές ενδείξεις για ύπαρξη προϊστορικών οικισμών

 

 

 

Παρότι η αρχαιολογική σκαπάνη δεν δούλεψε ακόμη αρκετά τον Ευρυτανικό χώρο υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η στην περιοχή ζούσαν άνθρωποι ήδη εδώ και 7.000 χρόνια. Τα ευρήματα που υπάρχουν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο φτάνουν μέχρι και το 5.000 π.Χ.!

 

Είναι επόμενο λοιπόν να σκεφτεί κανείς ότι μια εκτεταμένη έρευνα θα έφερνε στο φως εξαιρετικά ενδιαφέρουσες αποδείξεις για τον τρόπο ζωής εκείνων των ανθρώπων.

 

Ισχυρότερες ενδείξεις  υπάρχουν στον λόφο του Αγίου Δημητρίου, απέναντι από την πόλη του Καρπενησίου. Λέγεται ότι στην κορυφή του λόφου του Αγίου Δημητρίου υπήρχε  κάστρο και ίσως να βρισκόταν σ' αυτόν η ακρόπολη κάποιου αρχαίου οικισμού αφού κατά καιρούς έχουν ανακαλυφθεί πήλινα ευρήματα. Επίσης, στην ανατολική πλευρά βρέθηκε κατά τη διάνοιξη του δρόμου στο λόφο, σπηλιά με σταλακτίτες, που κλείστηκε τότε για να ερευνηθεί αργότερα. 

 

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση ο λοφίσκος αυτός ήταν τμήμα του Βελουχιού και κατολίσθησε στο σημείο αυτό πριν από χιλιάδες χρόνια. Ως ενίσχυση της "θεωρίας" αυτής φέρεται και η μορφολογία του βουνού, απέναντι από τον λόφο, όπου το πρανές είναι κατακόρυφο και βρίσκονται μερικοί πάρα πολύ απότομοι γκρεμοί με το όνομα "κόκκινες σάρες". 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                               

 

Στα τέλη της δεκαετίας του '60 πραγματοποιήθηκε μια επιφανειακή διερεύνηση του λόφου. Η προσπάθεια αυτή είχε σαν αποτέλεσμα τη συγκέντρωση αρκετά ενδιαφέροντος υλικού, το οποίο κατά τους ειδικούς χρονολογήθηκε στη Μεσοελλαδική Εποχή, δηλαδή από το 2000 μέχρι το 1600 π.Χ. Ανάμεσα στα ευρήματα εντοπίστηκαν και ορισμένα μινύεια όστρακα, (δηλαδή των Μινύων, ελληνικού προϊστορικού έθνους το οποίο κατοικούσε κυρίως στον Ορχομενό της Βοιωτίας). 

 

 

 

 

 

 

 

Επίσης, βρέθηκαν γραπτά και εγχάρακτα όστρακα, που ανήκουν σε έξι διαφορετικά αγγεία, λίθινα εργαλεία από πυρόλιθο (τσακμακόπετρα), λεπίδες οψιανού (μαύρο λιθάρι που προήλθε από ηφαίστειο), πριόνι από πυρόλιθο, αιχμές από λίθινα βέλη, κομμάτια από εργαλεία ή όπλα της εποχής, που ήταν τρύπια, ένα κοκάλινο εργαλείο ή όπλο, δυο κομμάτια από μυλολίθια χρώματος σταχτί κ.ά. 

 

Αν συνδυάσουμε το γεγονός ότι την εποχή εκείνη η Λευκάδα υπήρξε εμπορικό και στρατιωτικό κέντρο, με την γεωγραφική θέση του λόφου αυτού, που βρίσκεται στο στρατηγικότερο σημείο ελέγχου από την Ανατολική Στερεά προς τη Δυτική, τότε εύκολα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι θα υπήρχε ενδιαφέρον για την ανάπτυξη κάποιας οικιστικής δραστηριότητας. Τα ευρήματα επίσης δείχνουν ενασχόληση τόσο με τον πόλεμο και το κυνήγι όσο και με την γεωργική καλλιέργεια. 

 

Μία ακόμη ένδειξη για το ότι στην περιοχή πρέπει να υπήρχε συνοικισμός είναι και το ότι προς τη βορειοανατολική πλευρά του λόφου έχουν εντοπισθεί αρχιτεκτονικά απομεινάρια καθώς και μερικές ορθογώνιες πέτρες που ίσως χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή των σπιτιών.

 

Ίχνη από το πέρασμα και την εγκατάσταση των Αιτωλών, των Δολόπων, των Ευρυτάνων, των Αινιάνων, των Αγραίων και των Απεραντών από τον Περιτυμφρήστιο χώρο της Ευρυτανίας και της Δυτικής Φθιώτιδας σώζονται σε πολλά σημεία. Ποτέ όμως και πουθενά δεν έγιναν συστηματικές έρευνες και ανασκαφές. Ο αρχαιολόγος  Γ. Εμμανουηλίδης πιστεύει ότι "ανασκαφική έρευνα στην Ευρυτανία είναι βέβαιο ότι θα προσέφερε νέα στοιχεία, κυρίως δια τους απομεμακρυσμένους εκείνους χρόνους της εγκατάστασης των πρώτων Ελλήνων και της βαθμιαίας πολιτιστικής εξελίξεως των μέχρι και των κλασσικών χρόνων. Διότι η περιοχή ήταν καταφύγιο κατά την εποχή εκείνη των επιδρομών και των διώξεων λόγω των απόκρημνων βουνών και των φυσικών οχυρών θέσεων".

 

Εκτός από τα ευρήματα στο λόφο του Αγίου Δημητρίου στο Καρπενήσι έχουμε και πλήθος άλλος ενδείξεις σε διάφορα χωριά της περιοχής.

 

Στη θέση "Καστρί" του συνοικισμού Μαυρόλογγος του Κλειστού σώζονται ερείπια αρχαίου φρουρίου. 

 

Ερείπια δολοπικού, ίσως, κάστρου συναντούμε στο συνοικισμό "Μέγας Λάκκος" της Νεράιδας στις θέσεις "Ελληνικά" και "Τσούκα".

 

Στη Χόχλια στην περίοπτη θέση που έχει το όνομα "Γλάς" βρέθηκαν πολλά αρχαία αντικείμενα από τους χωρικούς, σημαντικότερο είναι το χάλκινο άγαλμα του θεού Διόνυσου ύψους 0,48 μ., λάφυρο ασφαλώς από κάποια επιδρομή. 

 

Ο αρχαίος θεός παρουσιάζεται κισσοστεφανωμένος, φέρει κοντό χιτώνα με ζώνη και μπότες. Το δεξί του χέρι λείπει, ενώ το αριστερό είναι προτεταμένο, σαν να κρατούσε ποτήρι. Το άγαλμα βρίσκεται τώρα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                       

 

 

 

 

 

 

 

          Φυσικό περιβάλλον

 

 

 

Η περιοχή με ιστορική παράδοση, εθνική προσφορά με ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους, θρησκευτικά προσκυνήματα και μίας καταπληκτικής ομορφιάς φυσικό πλούτο. Διαθέτει όλα τα στοιχεία εκείνα που χρειάζονται για να ικανοποιηθούν όλες οι προτιμήσεις ενός επισκέπτη, προσφέροντας ηρεμία και ξεκούραση, δράση και περιπέτεια.

 

Το κλίμα είναι μεσογειακό, ηπειρωτικό ορεινό με συχνές βροχοπτώσεις, με ήπιο χειμώνα και δροσερό καλοκαίρι. Είναι μία καθαρά ορεινή περιοχή, με το μεγαλύτερο μέρος της έκτασής της να βρίσκεται σε υψόμετρο πάνω από 1000 μ., η οποία διαθέτει μεγάλο υδάτινο πλούτο και τεράστια δασοκάλυψη. Ένα μεγάλο μέρος της έκτασης της Ευρυτανίας είναι απλωμένο πάνω στον κύριο κορμό της Πίνδου.

 

Περικλείεται δε από τα βουνά: Άγραφα, Τυμφρηστό, Οξιά, Παναιτωλικό, Χελιδώνα και Καλιακούδα. Διατρέχεται από τους ποταμούς: Καρπενησιώτη, Ταυρωπό (Μέγδοβα), Αγραφιώτη, Κρικελοπόταμο, Τρικεριώτη και Αχελώο. Τον υδάτινο πλούτο συμπληρώνει από το 1965, η τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών, που αποτελεί και το μεγαλύτερο γαιόφραγμα της Ευρώπης. Η μισή περίπου έκταση του Νομού καταλαμβάνεται από δάση.

 

Στα ψηλότερα σημεία των βουνών κυριαρχούν τα έλατα. Χαμηλότερα, δάση από δρυς, ενώ κάτω από τα 1000 μ., μεσογειακά είδη βλάστησης όπως κουμαριές, ελιές κ.α. Ορεινές κοιλάδες, που σχηματίζονται από τους ποταμούς, επιτρέπουν τη δημιουργία μικρών, καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Πλούσια είναι και η πανίδα της περιοχής. Μεγάλα θηλαστικά, όπως αρκούδες, ζαρκάδια, αγριογούρουνα, λύκοι και άλλα μικρότερα, βρίσκουν εδώ καταφύγιο. Διάφορα είδη αρπακτικών πουλιών και η άγρια πέστροφα της λίμνης Επισκοπής συμπληρώνουν την βιοποικιλότητα του τόπου.

 

 

 

 

 

          Τα ποτάμια της Ευρυτανίας

 

 

 

Ο νομός Ευρυτανίας είναι ο πιο ορεινός νομός της χώρας, με  υψόμετρο από 550 μέχρι 2315μ. και δασική κάλυψη σχεδόν 50%, όταν το αντίστοιχο ποσοστό για το σύνολο της Ελλάδας είναι 19%.

 

            Βόρεια από το Καρπενήσι ορθώνεται το Βελούχι (Τυμφρηστός) και απλώνεται το εκτεταμένο ορεινό συγκρότημα των Αγράφων. Νότια εκτείνονται δυο σειρές βουνών, η πρώτη αποτελούμενη από την Καλιακούδα και την Χελιδόνα και η δεύτερη νοτιότερα, που αποτελείται από την Οξιά και το Παναιτωλικό, στα όρια με την Αιτωλοακαρνανία. Πολλά ποτάμια διαρρέουν τις Κοιλάδες ανάμεσα στα βουνά : η λίμνη Πλαστήρα σχηματίζεται στα βόρεια των Αγράφων και της Eυρυτανίας, ενώ η τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών στα νοτιοανατολικά τους. (Ονομαστά ποτάμια της περιοχής είναι : ο Αχελώος, ο Μέγδοβας, ο Αγραφιώτης, ο Τρικεριώτης, ο Κρικελλοπόταμος.) Τα βουνά  από άνοιξη μέχρι φθινόπωρο προσφέρονται για ορειβασία και πεζοπορία, ενώ τα ποτάμια της προσφέροvται για διασχίσεις, rafting και kayak και κολύμπι. Μια άρτια, υψηλής πoιότητας υποδoμή, ξενώνες, ταβερvάκια, βάσεις δραστηριοτήτωv, ιππασίας, έχει δημιουργηθεί σε πολλά χωριά, κι έτσι μπορεί κανείς v' απολαύσει με άνεση τις χαρές, που προσφέρει απλόχερα η φύση…

 

 

 

                                                                                                               

 

 

 

 

 

          Τεχνητή Λίμνη Κρεμαστών

 

 

 

Σημαντικό πόλο έλξης στην Ευρυτανία παρουσιάζει εκτός από τα ποτάμια η τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών, όπου ευνοείται η ανάπτυξη μεγάλου αριθμού υπαίθριων δραστηριοτήτων. Το φράγμα των Κρεμαστών, θεωρείται ως το μεγαλύτερο γεώφραγμα της Ευρώπης, με ύψος στάθμης νερού 153 μ. , πλάτος 500μ. Συγκεντρώνει τα νερά των ποταμιών Αχελώου, Αγραφιώτη και Ταυρωπού, δημιουργώντας μια μεγάλη τεχνητή λίμνη υδροχωρητικότητας 4.700.000.000 κυβικών μέτρων.

 

Από τις 21 Ιουλίου 1965 λειτουργεί εδώ ο μεγαλύτερος Υδροηλεκτρικός Σταθμός της ΔΕΗ στη χώρα μας, που αποτελείται από 4 μονάδες συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 437 MW. Η δημιουργία του φράγματος και η συσσώρευση μεγάλου όγκου νερού, είχε ως αποτέλεσμα την μεταβολή του κλίματος στην περιοχή, τον καταστρεπτικό σεισμό της 5ης Ιουλίου 1966. Παράλληλα την εγκαταλείφθηκαν αρκετοί οικισμοί και καλλιεργήσιμα εδάφη, ενώ χάθηκε στα νερά της λίμνης, η Επισκοπή, μια από τις σημαντικότερες εκκλησίες της περιοχής. Μέχρι τελευταία στο χώρο της τεχνητής λίμνης αναπτύχθηκαν ιχθυοκαλλιέργειες, από την εταιρεία τοπικής ανάπτυξης του Καρπενησίου.

 

 

 

 

 

 

 

          Οι πηγές της Ευρυτανίας

 

 

 

Η μεγαλύτερη πηγή της περιοχής η γεμάτη με θρύλους "Μαρδάχα", κοντά στο μοναστήρι της Τατάρνας, καλύφθηκε ήδη από την τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών, ενώ στην Ευρυτανία δεν έχουν βρεθεί εκμεταλλεύσιμες ιαματικές πηγές.

 

 

 

Ασπρόρεμα Άγραφα

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

 

                Η Γαλατική Επιδρομή

 

Το σημαντικότερο ιστορικό γεγονός που συγκλόνισε την περιοχή στα αρχαία χρόνια ήταν η μάχη με τους Γαλάτες του Βρένου, ενός σκληρού κεντροευρωπαίου πολεμιστή που ήρθε στην Ελλάδα το 279 πΧ με σκοπό να λεηλατήσει τα μυδώθη ελληνικά πλούτη, η φήμη των οποίων είχε φτάσει μέχρι την μακρινή του πατρίδα.

 

Μια εκπληκτική και ολοζώντανη περιγραφή της μάχης δίνει ο Παυσανίας στα "Φωκικά" του. Οι βαρβαρότητες και η απάνθρωπη συμπεριφορά των επιτιθέμενων δημιούργησαν τεράστια αίσθηση στο πανελλήνιο την εποχή εκείνη. Η καταστροφή του Καλλίου, πόλης Αιτωλικής που τοποθετείται στην περιοχή του σημερινού χωριού "Κλαψί", υπήρξε μια από τις μελανότερες σελίδες καθώς οι λεηλασίες και οι βανδαλισμοί ξεπέρασαν κι εκείνες που περιγράφονται στην άλωση της Τροίας!

 

Η γεωγραφική θέση του Κλαυσείου κοντά στην εύφορη Ποταμιά του Καρπενησίου και στην απόμερη πλαγιά του Κώνισκου υπογραμμίζουν την πιθανότητα να χτίσθηκε εκεί μια σπουδαία πόλη, όπως επιμαρτυρούν και λίγα ευρήματα. Το όνομα του χωριού η παράδοση θέλει να προέρχεται από τα κλάματα και τους ολοφυρμούς των κατοίκων του κατά την άλωσή του από τους Γαλάτες ή Κέλτες όπως χαρακτηριστικά αναφέρονται στο κείμενο του Παυσανία..

 

 

            Οι Γαλάτες ήταν φοβερά πολεμικός λαός από την κεντροδυτική Ευρώπη. Ήταν ψηλοί, υπερήφανοι με τρομερή ματιά κατά το Μακελίνο, ξανθοί και πάλλευκοι κατά τον Πλούταρχο. Επειδή οι μόνες πηγές για τους Γαλάτες είναι οι ρωμαϊκές και ελληνικές αναφορές και δεν υπάρχουν γραπτά κείμενα από τους ίδιους, είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν ιστορικά βεβαιωμένες παρατηρήσεις γι' αυτούς. Η μόνη αξιόπιστη πηγή για την ενδυμασία και τα έθιμά τους είναι οι παραστάσεις που βρίσκονται στη θήκη ξίφους που φυλάσσεται στο Μουσείο της Βιέννης. Αυτή η μπρούτζινη θήκη μάλιστα, αποτελεί ανωμαλία στο σύνολο των ευρημάτων του Λα Ταίν καθότι είναι η μόνη με παραστάσεις και μάλιστα αφηγηματικές. 

 

            Πρόκειται μια σκηνή με τρεις πολεμιστές, τέσσερις καβαλάρηδες καθώς και δύο άνδρες που κρατούν ένα κυκλικό αντικείμενο ανάμεσα σε δύο επίσης κυκλικά μοτίβα. Στις εικόνες φαίνονται ξεκάθαρα τα σχήματα καθώς  επίσης και η λεπτομέρεια των τριών πολεμιστών με τις μεγάλες ασπίδες τους.

 

Οι μόνοι άφθαρτοι, ικανοί να τους αντιμετωπίσουν, ήταν οι Αιτωλοί που μόλις είχαν εξέλθει από τη βαρβαρότητα, όπως παρατηρεί ο Βιλλαμόβιτς. Έστειλαν λοιπόν στις Θερμοπύλες, σ' αυτή την ιστορική πύλη εισόδου προς τη νότια Ελλάδα, για να προτάξουν εκεί άμυνα κάτι παραπάνω από 7000 "οπλιτεύοντες" και ιππείς και 790 ψιλούς (ελαφρά οπλισμένους) με τρεις στρατηγούς: τον Πολύαρχο, τον Πολύφρονα και το Λαοκράτη. Στο πλευρό τους έσπευσαν οι Βοιωτοί, οι Φωκείς, Οι Οπούντιοι Λοκροί και λίγοι Μεγαρείς. Οι Πελοποννήσιοι, εκτός από τους Πατρείς, αδιαφόρησαν ή αρνήθηκαν να πάρουν μέρος στην αντιμετώπιση των Γαλατών του Βρέννου, ίσως γιατί ήθελαν, κατά το Γερμανό ιστορικό Μπέλοχ, να φθαρούν οι Αιτωλοί και να πέσει το γόητρό τους. Αρχηγός όλων των Ελληνικών δυνάμεων ορίσθηκε ο Αθηναίος Κάλλιππος, παρά το γεγονός ότι το κύρος των Αθηναίων αυτή την εποχή ήταν πεσμένο.                   

 

                  

 

                     

 

Επιστρέφοντας οι Γαλάτες για το στρατόπεδο των Θερμοπυλών θέλησαν ν' ακολουθήσουν το ίδιο δρομολόγιο. Στη γραμμή όμως που ενώνει την Οξιά με τον Τυμφρηστό, στη ράχη πάνω περίπου από το σημερινό χωριό Άγιος Νικόλαος (Λάσπη), κοντά στις πηγές του Κρικελλιώτικου Ποταμού (υψόμ. 1720 μ.) τους έστησαν καρτέρι οι κάτοικοι των χωριών της Ευρυτανίας, της Αιτωλίας και της Δολοπίας, άνδρες και γυναίκες, οπλισμένοι με πρόχειρα όπλα, γεωργικά εργαλεία και ρόπαλα και τους προξένησαν τρομερό θανατικό. Από την επιδρομή στην Αιτωλία δε γύρισαν στη βάση τους μπροστά στις Θερμοπύλες ούτε οι μισοί ("ελάσσονες των ημίσεων") Γαλάτες. Ο τόπος της σύγκρουσης γέμισε από πτώματα των βαρβάρων επιδρομέων και τα κόκαλά τους άσπριζαν για πολλά χρόνια στην επιφάνεια της γης. Η θέση ονομάσθηκε "Κοκκάλια" και τ' όνομα αυτό διατηρείται ως σήμερα. Οι γεωργοί έβρισκαν ως πριν από λίγα χρόνια στα χωράφια τους, σύμφωνα με την παράδοση, ανθρώπινα κόκαλα και σκουριασμένα κομμάτια από μεταλλικά όπλα.

 

Επειδή η ιστορική αξία του κειμένου αυτού είναι τεράστια, παραθέτουμε εδώ ολόκληρο το απόσπασμα στο οποίο περιγράφεται η Γαλατική εκστρατεία του 279π.Χ.

 

            Κατά την εισβολή τους στην Ασία οι Κέλτες υπέστησαν και πάλι συντριπτική ήττα από τους Έλληνες της Περγάμου. Την νίκη τους αυτή οι Έλληνες της Μικράς Ασίας τη γιόρτασαν με την κατασκευή και ανάθεση στο θεό ενός εξαίσιου γλυπτού από μπρούτζο, τον "Θνήσκοντα Γαλάτη".

 

 

 

 

 

Γαλάτης Θνήσκων

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                       

 

          Η Ευρυτανία και τα Άγραφα στα βυζαντινά χρόνια

 

 

 

Παναγία ΠρουσιώτισσαΗ εποχή του Βυζαντίου δεν άφησε έντονα τα σημάδια της στον ευρυτανικό χώρο, καθώς οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της αυτοκρατορίας ήταν εντοπισμένες αλλού. Γεγονός πάντως είναι ότι η συνταρακτική περίοδος της εικονομαχίας, επέδρασε και στα αγραφιώτικα κορφοβούνια. Κατά τη διάρκειά της, οι ντόπιοι αρνήθηκαν να ακολουθήσουν την πολιτική των εικονομάχων αυτοκρατόρων και διατήρησαν ανηρτημένες στους ναούς τις εικόνες τους. Απόδειξη της ασφάλειας που παρείχαν οι ντόπιοι στις εικόνες είναι και η μεταφορά της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας της Προυσιώτισας από την Προύσα της Μικράς Ασίας στο μέρος που βρίσκεται μέχρι και σήμερα.

 

Την εποχή αυτή επίσης, οι κάτοικοι των Αγράφων απόκτησαν το προνόμιο της αυτονομίας και της αυτοδιοίκησης, με αποτέλεσμα να απαλλαγούν από τους φόρους. Καθώς πλέον η περιοχή τους δεν καταγράφονταν στους φορολογικούς καταλόγους της αυτοκρατορίας κέρδισε και την προσωνυμία της: "Άγραφα".

 

Περί το 900μΧ εμφανίζονται κυρίως στους ορεινούς βοσκότοπους οι Κουτσόβλαχοι, οι οποίοι επιμειγνύονται με τον αρχικό πληθυσμό αφήνοντας όμως σαφέστατο δείγμα της παρουσίας τους στα διάφορα τοπωνύμια και ιδρύοντας μάλιστα και τη σημερινή πρωτεύουσα του νομού, το Καρπενήσι το οποίο στη γλώσσα τους σημαίνει "σφενδαμότοπος".

 

Γύρω στα 1200 ενσκήπτει μια θανατηφόρα επιδημία πανούκλας που αποδεκατίζει τον πληθυσμό και αναγκάζει σε μαζικές μετοικεσίες. Απομεινάρια των οικισμών που εγκαταλείφθηκαν σώζονται μέχρι σήμερα σε πολλά χωριά τόσο των Αγράφων όσο και των Δήμων Ασπροποτάμου και Απεραντίων. Πολλές ιστορίες διατηρήθηκαν μέσω της προφορικής παράδοσης και είναι ακόμη γνωστές στους παλιότερους, περιμένοντας την επίσημη καταγραφή τους πριν ο νέος τρόπος ζωής τις εξαφανίσει εντελώς.

 

Οι Ευρυτάνες πρέπει να ήταν από τους τελευταίους Έλληνες που εγκατέλειψαν την πίστη στο Δωδεκάθεο και την παγανιστική λατρεία. Η εγγύτητα της περιοχής τόσο με το μαντείο της Δωδώνης που εξακολουθούσε να λειτουργεί μέχρι και το 500μ.Χ όσο και με τους Δελφούς, οδηγούν με ασφάλεια σε αυτό το συμπέρασμα. Η Ευρυτανία εξ άλλου εξακολουθούσε να υπάγεται στη Ρωμαϊκή δικαιοδοσία πολύ μετά την ίδρυση του Βυζαντινού κράτους, με αποτέλεσμα και την στάση της στην περίοδο της εικονομαχίας όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Πάντως από τη στιγμή που εκχριστιανίσθηκαν και μετά η αφοσίωσή τους στην ορθοδοξία ήταν τέτοια που έφθασε ορισμένες φορές σε ακραίες ενέργειες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η σφαγή των απεσταλμένων του αυτοκράτορα  Κωνσταντίνου του Κοπρώνυμου, ο οποίος για να διαπιστώσει αν το διάταγμα του για την καθαίρεση των εικόνων είχε εφαρμοστεί απέστειλε αντιπροσωπεία για να ελέγξει την εφαρμογή του επί τόπου.

 

Όταν, η αντιπροσωπεία αυτή έφθασε, στους ορεινούς όγκους της νότιας Πίνδου, εκεί όχι μόνο είδαν ότι οι εικόνες δεν είχαν καθαιρεθεί αλλά οι κάτοικοι αυτών των περιοχών, εξαγριωμένοι από τις απειλές τους, τους συνέλαβαν και τους αποκεφάλισαν.

 

Όταν ο Νικηφόρος Ουρανός νίκησε τον Βούλγαρο Σαμουήλ στον Σπερχειό το 996 μ.Χ, υπολείμματα της στρατιάς τους προσπάθησαν να διαφύγουν ανάμεσα από τα αγραφιώτικα βουνά, χωρίς όμως να το κατορθώσουν, γιατί οι κάτοικοι τη: περιοχής με άγρια επίθεση τους κυριολεκτικά τους αποδεκάτισαν. Λέγεται ότι ελάχιστοι κατόρθωσαν, ανάμεσα από τα πυκνά δάση, να διαφύγουν προς την Θεσσαλία. Από τη μάχη εκείνη έχει απομείνει σήμερα ως απομεινάρι το όνομα του βουνού στο οποίο καταστράφηκαν, η "Βουλγάρα". 

 

Καθώς η ισχύς του Βυζαντίου άρχισε σταδιακά να μειώνεται και η στρατιωτική προστασία των εδαφών του δεν ήταν ιδιαίτερα ενισχυμένη, εξαγριωμένες σλαβικές ορδές άρχισαν τις συχνές καθόδους τους και τις λεηλασίες νοτιότερα. Τους Σλάβους σταμάτησε η Νορμανδική ισχύς που άρχισε να δείχνει έντονα τα σημάδια της γύρω στο 1100. Αυτό βέβαια δεν ωφέλησε ιδιαίτερα τους ντόπιους πληθυσμούς οι οποίοι απλά πέρασαν από τον ένα στον άλλο δυνάστη.

 

Μετά την κατάλυση του Βυζαντίου από τους Σταυροφόρους το 1204, η αυτοκρατορία διαιρέθηκε σε αυτόνομα δεσποτάτα. Το πιο πιθανό είναι η ευρυτανική περιοχή να εντάχθηκε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου, χωρίς όμως να έχει  - όπως είναι φυσικό - ιδιαίτερη συμμετοχή στην παραγωγή πλούτου ή τη διαμόρφωση πολιτικής την περίοδο αυτή. 

 

Τελευταίος κατακτητής της περιοχής πριν την κατάληψή της από τους Τούρκους ήταν ο  Κράλης των Σέρβων Στέφανος Δουσάν που την κατέλαβε το 1340. Τους Σέρβους ακολούθησαν οι Αλβανοί, οι οποίοι ανεξέλεγκτοι λόγω της ανικανότητας της Κωνσταντινούπολης να ελέγξει την πάλαι ποτέ κραταιά αυτοκρατορία μπαινόβγαιναν από τα σύνορα όποτε ήθελαν. Τέλος ακολούθησαν οι Τούρκοι οι οποίοι φαίνεται πως έφτασαν εδώ γύρω στα 1450, περίπου πέντε χρόνια πριν την οριστική κατάληψη της Βασιλεύουσας και την ολοκληρωτική κατάρρευση της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

 

Ενώ λοιπόν όλη η Ευρυτανία κατελήφθη από τους Οθωμανούς, τα Άγραφα εξακολουθούσαν να είναι ελεύθερα. Ο  Σουλεϊμάν ο Β', προσπάθησε να τα καθυποτάξει και να τα περάσει στους φορολογικούς καταλόγους χωρίς όμως να το καταφέρει. Αποτέλεσμα της αποτυχίας του αυτής ήταν η συνθήκη του Ταμασίου στις 10 Μαΐου 1525 όπου τα Άγραφα κατοχύρωσαν εκ νέου την αυτονομία τους πληρώνοντας μόνο ένα κοινοτικό φόρο.

 

Έτσι, καθώς η Ιστορία επαναλήφθηκε για τα Άγραφα, χάθηκε στην άχλη του θρύλου η προέλευση του ονόματός τους. Άλλοι υποστηρίζουν ότι το όνομα το πήραν επί της βασιλείας του Κωνσταντίνου του Κοπρώνυμου, όταν όπως προαναφέρθηκε αποκεφάλισαν τους εκπροσώπους του, εξαγριώνοντας τον αυτοκράτορα και αναγκάζοντάς τον να διαγράψει τις ορεινές αυτές περιοχές από τους χάρτες της αυτοκρατορίας.

 

Κατ' άλλους ως λόγο κύριος λόγος  απόκτησης αυτής της ονομασίας θεωρείται η μη ύπαρξή τους στους τουρκικούς φορολογικούς καταλόγους.

 

Η φορολογική απαλλαγή των Αγράφων εντούτοις δεν έκανε ευκολότερη τη ζωή τους με αποτέλεσμα ένα μέρος του πληθυσμού τους να οδηγηθεί στη μετανάστευση και την δημιουργία μιας ολόκληρης συνοικίας στο χωριό Δερμιδές της Προύσας.

 

 

 

                                                                                                                           

 

 

 

 

 

"ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ"

 

 

 

 

 

 

 

          Η "χρυσή" εποχή

 

     Η πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους, δεν ήταν ένα γεγονός απομονωμένο. Ήρθε ως φυσική απόρροια της κακοδιαχείρισης των οικονομικών της αυτοκρατορίας, του φεουδαρχικού συστήματος το οποίο έκανε τους κατοίκους να μην αισθάνονται καμιά συμπάθεια για τη διοίκηση καθώς και από τις συνεχείς επιδρομές των Λατίνων και άλλων επιδρομέων. Πριν αλωθεί η Πόλη, ολόκληρη σχεδόν η αυτοκρατορία ήταν στα χέρια του εχθρού. Έτσι η περιοχή της Ευρυτανίας είχε  κατακτηθεί ήδη από τα 1447 - 1453.

 

Η σκλαβιά βάστηξε για τετρακόσια ολόκληρα χρόνια και ήταν άμεση ανάγκη για το γένος να τινάξει τα δεσμά αυτής της αβάσταχτης δουλείας. Mιας δουλείας που σα μαύρο σύννεφο είχε σκεπάσει τη χώρα και για αιώνες κατάπνιγε κάθε φωνή αντίδρασης, κάθε προσπάθεια ξεσηκωμού. Ο Ευρυτανικός λαός, αυτός ο περήφανος, ανεπανάληπτος λαός, δεν αφομοιώθηκε, δεν παρασύρθηκε από τις πλάνες υποσχέσεις του κατακτητή, δεν υπέκυψε στις αφόρητες πιέσεις και τα βασανιστήρια που τον υπέβαλε.  Αντίθετα άντεξε, βρήκε το κουράγιο να παλέψει, αντιστάθηκε και στο τέλος, σαν τον αθάνατο Φοίνικα του μύθου, ξαναγεννήθηκε από τις στάχτες του. Οι τρόποι που βρήκε για να αντεπεξέλθει στις μύριες δυσκολίες που έβρισκε στην καθημερινή του ζωή ήταν πολλοί και αξιοθαύμαστοι.

 

Ακόμα και μέσα στα αθάνατα δημοτικά του τραγούδια μπόρεσε να περάσει τη σπίθα και τον πόθο του για λευτεριά, κι από στόμα σε στόμα κατόρθωσε να διατηρήσει ζωντανή μια παράδοση αιώνια και μια περηφάνια αλώβητη. Οι πιο γενναίοι, οι πιο αδούλωτοι, οι πιο νέοι, πήραν τα βουνά• άρπαξαν τα όπλα και ζήτησαν με τη βία αυτό που οι στυγεροί κατακτητές τους στέρησαν αδικαιολόγητα: Τη Λευτεριά τους. Οι κλέφτες και οι αρματολοί αποτέλεσαν τον πρώιμο στρατό της νέας Ελλάδας, την αστείρευτη δεξαμενή απ' όπου ξεπήδησαν τα λαμπρά αστέρια της Ιστορίας μας: ο Κατσαντώνης, ο Καραϊσκάκης ο Αθανάσιος Διάκος, ο Μάρκος Μπότσαρης. 

 

Καραβάνι στην Πίνδο. Διακρίνεται ο επικεφαλής κι ένας ένοπλος συνοδός, 1825. Έγχρωμη λιθογραφία (λεπτομέρεια). Σχέδιο Dupre.

 

Οι Τούρκοι επί Μουρατ Β' (1404-1451) μη μπορώντας να καταβάλουν τους ατίθασους κατοίκους των ορεινών Αγράφων και ενδιαφερόμενοι για την είσπραξη από αυτούς κάποιας φορολογίας, αναγκάστηκαν να ανανεώσουν προϋπάρχοντα από τους Βυζαντινούς προνόμια αυτονομίας και αυτοδιοίκησης από το τέλος του 15ου αιώνα και σε συνέχεια από της αρχής του 16ου (10/5/1525), να υπογράψουν με τους Αγραφιώτες τη γνωστή συνθήκη του Ταμασιού. Το πρώτο αρματολίκι αναγνωρίστηκε στα Άγραφα για την τήρηση της τάξης και την ασφάλεια των διαβάσεων (ντερβενιών) και την υποχρέωση των προεστώτων για τη μεταφορά της φορολογίας, που καθορίστηκε κατά κοινότητα, στην έδρα της Τουρκικής αυτοκρατορίας, την Πόλη. Η περιοχή λοιπόν ανέπνεε έναν αέρα λευτεριάς, από πολύ νωρίς, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν σ' αυτήν τα γράμματα και οι τέχνες.

 

 

 

                Αλλά μιας και αποτέλεσε χώρο καταφυγής κάθε κατατρεγμένης και ατίθασης ψυχής, ήταν παράλληλα η τροφοδότρια μάνα κάθε επαναστατικού κινήματος. Και στην επανάσταση του Διονυσίου του "Σκυλόσοφου", και  στα Ορλωφικά και σε κάθε άλλη μικρότερη κινητοποίηση οι Ευρυτάνες είχαν άμεση συμμετοχή τόσο στην οργάνωση όσο και στην υλοποίησή τους.

 

Για όσα δεινά υπόφερε σε κείνη την εποχή ο λαός αρκετά δίνουν στοιχεία οι μεγάλοι Διδάσκαλοι του Γένους. Όμως επειδή καλύτερα από κάθε άλλον ζωγραφίζει την τότε κατάσταση ο πρωτεργάτης των Σχολών των Άγραφων Ευγένιος Γιαννούλης ο Αιτωλός (1597-1682) παραθέτουμε εδώ μόνον μια σχετική από γράμμα του περικοπή: "Πανταχού οιμωγαί, ολολυγμοί, στεναγμοί και θρήνοι, δυσπραγίαι ουκ ευαρίθμητοι...η καταδρομή των φορολόγων αδυσώπητος· το υπήκοον επικαλείται τον θάνατον μάλλον ή το ζην". Δηλαδή έφτασαν στο κατάντημα οι άνθρωποι εκείνοι να προτιμούν το θάνατο παρά τη ζωή.

 

 

 

Εικόνες από την προεπαναστατική καθημερινότητα

 

 

 

Μια ιδέα του προεπαναστατικού Καρπενησίου (Κερενπές) μας δίνει ο Τούρκος Εβλιά Τσελεμπή που ταξίδεψε στην Ελλάδα από το 1667 έως το 1770.

 

Ο Τσελεμπή στο χρονικό του "Ταξίδι στην Ελλάδα", αναφέρει τα παρακάτω για το Καρπενήσι: "Πρόκειται για επαρχία του νομού Ναυπάκτου (Ινέμπαχτης), έχει δικαστή, νομάρχη (Σαντζακμπέη)  και πολιτικό διοικητή. Είναι επίσης έδρα Διαχειριστού, αρχηγού γενιτσάρων (Σερντάρη), αγορανόμου εισπράκτορα κεφαλικού φόρου (Χαράτς αγασί). Δικαστής είναι ένας από τους άρχοντες (Ντεριμπέηδες) της πόλης. Υπάρχουν πολλοί θεολόγοι. Η πόλη ολόκληρη βρίσκεται μέσα στην εξοχή και στα αμπέλια. Αποτελείται από μαχαλάδες και έχει πολυώροφα καλοχτισμένα αρχοντόσπιτα (Σεράγια). Τα νερά της είναι κρυστάλλινα και υγιεινά. Έχει διοικητήριο και τέμενος με μιναρέ (μιχράπ). Έχει τζαμί που παραστέκεται στο παζάρι. Έχει τέμενος χωρίς μιναρέ (μερτζίτ) στους μαχαλάδες της, ένα ιεροδιδασκαλείο (μεντρεσέ), δημοτικό σχολείο και δύο τεκέδες.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            

 

 

 

                 Διοικητική διαίρεση της Ευρυτανίας επί Τουρκοκρατίας

 

 

 

Η Ευρυτανία επί Τουρκοκρατίας, αποτελούταν από δυο επαρχίες: 

 

1) Την επαρχία Αγράφων πού περιλάμβανε :

 

α) τα θεσσαλικά και

 

β) τα ευρυτανικά χωριά των Αγράφων χωρίς από τους Τούρκους να γίνεται διαχωρισμός τους, και 

 

 

 

2) Την επαρχία Καρπενησίου, που περιλάμβανε :

 

α) τα Βλαχοχώρια,

 

β) τα Πολιτοχώρια,

 

γ) το Σοβολάκο και

 

δ) το Απόκουρο.

 

Εκκλησιαστικά υπάγονταν οι επαρχίες αυτές, εξαιρέσει ορισμένων χωριών, στη Μητρόπολη της Λάρισας. Εξακριβωμένα και σύμφωνα με τα προνόμια των αρματολικιών Άγραφων και Καρπενησίου στην Ευρυτανία, μόνο στο Καρπενήσι κατοικούσαν κατά τον Πουκεβίλ και περί τις 500 τουρκικές οικογένειες. 

 

 

 

 

 

Μάλιστα στον πρώτο χρόνο της επανάστασης βρέθηκαν στο Καρπενήσι μόνο 70 τουρκικές οικογένειες πού παίρνοντας μαζί τους ό,τι μπορούσαν την νύχτα της 22/7/1821, μέσω του Συμπεθερικού (μιας χαράδρας ΒΔ. του Καρπενησίου), αναχώρησαν ανενόχλητες για τα Τρίκαλα με προστατευτική συνοδεία από τουρκικό στρατιωτικό απόσπασμα. Αλλά το προνόμιο να μη κατοικούν στα Άγραφα τουρκικές οικογένειες φαίνεται ότι  παραβιάστηκε μια και είχαμε Τούρκους πού κατοίκησαν στην Αγία Τριάδα Κτημενίων και ακριβώς στη θέση όπου βρίσκεται το σημερινό χωριό. Πότε εγκατέλειψαν το χωριό αυτό δεν μας είναι γνωστό πάντως φαίνεται ότι αυτό έγινε αρκετά χρόνια πριν από την επανάσταση. 

 

Με την ευκαιρία τούτη αξίζει να σημειωθεί, ότι σε κείνη την εποχή οι χριστιανοί κάτοικοι της Αγ. Τριάδας, είτε γιατί υπήρχαν πολλά δάση, είτε γιατί ο καλλιεργήσιμος χώρος ήταν γενικά ανεπαρκής με την άνιση κατανομή του σε Τούρκους, σε προεστώτες και στο λαό, αναγκάζονταν και καλλιεργούσαν-αυτό παρατηρείται και σε αλλά χωριά-μακρινές από το χωριό περιοχές, και κυρίως τα γυμνά, και κάπως κατάλληλα κράσπεδα τον Βελουχιού. Στις εκτάσεις αυτές καθώς και σε πολλά ξέφωτα υπάρχουν και σήμερα πολυάριθμοι, από το μόχθο των αγροτών εκείνης της εποχής, αρμακάδες.

 

                                          

 

                          

 

           Η Ευρυτανία τον 20ό αιώνα

 

 

 

Ο εικοστός αιώνας ήταν για την Ευρυτανία μια περίοδος γεμάτη ανακατατάξεις που την οδηγούσαν από το ναδίρ στο ζενίθ και το αντίθετο. Στις αρχές του αιώνα ήταν μια ευημερούσα περιοχή. Τη δεκαετία του 30 - 40 υπέφερε από την ανέχεια. Την δεκαετία 40-50 ποτίστηκε σε κάθε γωνιά της με αίμα ελληνικό, πρώτα γράφοντας τις ένδοξες σελίδες της Εθνικής Αντίστασης στην οποία πρωτοστάτησε και στη συνέχεια με την συμμετοχή της στον τραγικό εμφύλιο σπαραγμό όπου και πάλι αντήχησε στα βουνά και τα λαγκάδια της το ντουφέκι.

 

Την δεκαετία του 50-60 ρημάχτηκε από την μετανάστευση, καθώς οι δύσκολες συνθήκες οδήγησαν το άνθος της νεολαίας της στα ξένα. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80, φυτοζωούσε, για να αρχίσει σιγά - σιγά μια πορεία ανάπτυξης, παράλληλα με ολόκληρη τη χώρα, η οποία συνεχίζεται -όχι χωρίς προβλήματα- μέχρι σήμερα.

 

 

 

  • Για την κατάσταση που επικρατούσε στο νομό την δεκαετία του 1940, χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από το βιβλίο του Δημοσθένη Γεωρ. Γούλα που εκδόθηκε το 1946 και που παρατίθεται εδώ:

 

 

 

Τα είδη του Μονοπωλίου στην Ευρυτανία ευρίσκονται στην ίδια ακριβώς μοίρα με το καλαμπόκι. Ό,τι τραβάει ο Ευρυτάν για να προμηθευτεί το ψωμί του, τα ίδια και για το αλάτι, γιατί περί αυτού πρόκειται, επειδή τα σπίρτα δεν είναι είδος πρώτης ανάγκης γι’ αυτούς και το πετρέλαιο οι περισσότερες οικογένειες το χρησιμοποιούν όχι για το φωτισμό τους, άλλα μάλλον για φάρμακο...Μονάχα σε εξαιρετικές περιστάσεις, γάμους, βαφτίσια, γιορτάσια κλπ, φωταγωγούν τα σπίτια τους με λάμπες πετρελαίου. Τ' αλάτι όμως δεν οικονομιέται. Μπορεί να φάει το φαΐ ανάλατο μια οικογένεια για πολλές μέρες, συμβαίνει συχνά αυτό, αλλά δεν κάνουν βήμα τα πράματα τους χωρίς αλάτι και δε μπορούν να βάλουν στη μπάντα λίγα μαξούλι (κτηνοτροφικά προϊόντα), χωρίς αυτό. Γι’ αυτό ή τιμή του αλατιού, τους καλοκαιρινούς ιδιαιτέρως μήνες που έρχονται και οι βλάχοι στα βουνά, ανταλλάσσεται δυο με μια οκά καλαμπόκι.

 

Τι τραβάνε οι Ευρυτάνες για το αλάτι είναι αφάνταστο. Αφήνουν τις δουλειές τους και τρέχουν στα μονοπώλια, χάνονται δυο και τρεις μέρες, το κουβαλάνε οι περισσότεροι στον ώμο, το φέρνουν στο σπίτι τους, επιστρέφουν τα δανεικά κι είναι πάλι για δρόμο. Ενώ η μονοπώληση των ειδών αυτών έπρεπε να συνοδεύεται από την φροντίδα να πλησιάσει το αλάτι και τα άλλα είδη κοντά στο λαό, να του προσφέρει ουσιαστική υπηρεσία, να του λιγοστέψει την τραχύτητα της ζωής, η πολιτεία που για λόγους φορολογικούς εισήγαγε τα μονοπώλια κανέναν από τους σκοπούς αυτούς δεν πέτυχε. Όσοι γνωρίζουν πώς έχουν τα πράγματα στην ορεινή Ευρυτανία μπορούν να φανταστούν την αγριότητα της καταστάσεως, και να εκτιμήσουν το μέγεθος κρατικής αστοργίας. 

 

Δυστυχώς όμως στο μονοπωλιακό κεφάλαιο δεν κάναμε βήμα μπροστά κι ας πέρασαν τόσα και τόσα χρόνια.

 

Απ' τις 264 αποθήκες πού διατηρεί σήμερα ή Εταιρεία, μόνο 4 μπόρεσε να δώσει στην Ευρυτανία, την τόσο ορεινή.

 

 
               

 

Μόνο, με το Διάταγμα της 31/8/1936 «Περί κυρώσεως της συμβάσεως μεταξύ του Δημοσίου και της Εταιρίας Διαχειρίσεως υπεγγύων προσόδων (μέχρι της κυρώσεως αυτής ίσχυε η σύμβαση της 14—7—1925) απεφασίσθη να ιδρυθούν δύο νέες αποθήκες στην Ευρυτανία, του Κερασοχωρίου και του Κρικέλλου αλλά την τελευταία στιγμή, όταν έληγε ή εξάμηνη προθεσμία της Εταιρείας για την ίδρυση, ο επί δικτατορίας Υπουργός των Οικονομικών, Κ. Ζαβιτσιάνος άφησε μόνο τη μια αποθήκη, του Κρικέλλου.

 

Η φτωχή και ατελής εκπλήρωση της οφειλομένης προς το κοινών υπηρεσίας για τον εφοδιασμός του άλατος, προέρχεται ασφαλώς από την πενιχρότητα του δικτύου των αποθηκών. Τούτο φαίνεται καθαρά από τις αναρίθμητες αιτήσεις πού φτάνουν στο Υπουργείο Οικονομικών και που παριστάνουν την επιτακτική ανάγκη να ιδρυθούν κι άλλες αποθήκες,

 

Πρέπει να προσθέσω ακόμη ότι το Κράτος, επιβαρύνει με αληθινά λύτρα το λαό για την υπηρεσία που δεν του την προσφέρει, για το αλάτι που δεν του δίνει, Αν υπολογίσουμε ακόμη και τις ημεραργίες των χωρικών μας για να προμηθευτούν το κατακαημένο αλάτι, φτάνουμε στο συμπέρασμα ότι φορολογούνται κατά τρόπο κόμη σκληρότερο και από εκείνο που ίσχυε εις βάρος των χωρικών στη Φεουδαρχική Γαλλία.

 

Στα χρόνια της κατοχής οι Αγοαφιώτες και οι Απεράντιοι ήταν αξιολύπητοι. Έπρεπε να προμηθευτούν το αλάτι απ' τον Τρίκλινο, μα η αποθήκη του Τρίκλινου ήταν αδεία γιατί τ’ αποθέματα της ο αποθηκάριος, στο χειμώνα του 1941 τα ‘κανε βούτυρα και τυριά μ’ ανταλλαγή! Έτρεχαν στην αποθήκη του Καρπενησίου και γύριζαν μ' άδεια σακιά γιατί αυτή το μοίραζε στις Κοινότητες με μηνιαίες διανομές. Πήγαιναν στην Αμφιλοχία και τους έλεγαν ότι όφειλαν να υποβληθούν σε μια πολύπλοκη διαδικασία, να παρουσιάσουν καταστάσεις κ.λ.π., πράγματα πού δεν μπορούσαν να γίνουν και εν τέλει τους παρέπεμπαν στον Τρίκλινο. Πολλοί Πρόεδροι πωλούσαν τη δυναμικότητα της Κοινότητάς των σε κτηνοτρόφους κι όταν γίνονταν τα χαρτιά και πήγαιναν οι ενδιαφερόμενοι στην Αμφιλοχία, βρισκόταν το χωριό χρεωμένο αλάτι πού δεν είχε πάρει!...

 

Κι όλα αυτά έφερναν τον κοσμάκη σε απόγνωση. Έδινε και τρεις οκάδες καλαμπόκι για μια οκά αλάτι στους μαυραγορίτες. Και σιγά—σιγά δημιουργήθηκε και άνθισε το εμπόριο της μαύρης αγοράς του αλατιού. Που το ‘βρηκαν ; πώς μπορούσαν να το εμπορεύονται αναφανδόν αφού είναι είδος μονοπωλιακό; Αυτά είναι μυστήρια. Το βέβαιον είναι ότι ενώ οι αποθήκες του Δημοσίου ήταν αδειανές, οι αποθήκες της μαύρης ήταν γεμάτες. Άλλωστε ή μαύρη αγορά δεν οργίασε στον τόπο μας μόνο με το αλάτι, οργίασε σε όλα τα είδη της καταναλώσεως. Έξεμεταλεύθη τους χωρικούς μας σε αφάνταστο βαθμό, κυριολεκτικά τους έγδυσε.

 

Το δράμα του αλατιού πάντως να μη συνεχιστεί για την Ευρυτανία. Πρέπει να δημιουργηθούν οι απαραίτητες αλαταποθήκες στις πρωτεύουσες των Τ. Δήμων. Δεν είναι κατάσταση αυτή, τρεις Δήμοι, Αγραίων—Άγραφων—Απεραντίων, να μην έχουν ούτε μια αποθήκη.

 

Το αρθρ.15 παρ. 5 της τελευταίας συμβάσεως μεταξύ Δημοσίου και Εταιρείας λέγει: «Ή εταιρεία δύναται, εφ’ όσον κρίνει τούτο σκόπιμον, να ιδρύη και διατηρεί άποθήκας και εις άλλας πόλεις και κώμας εκτός των δια της παρούσης συμβάσεως προβλεπομένων, μετά προηγουμένην μετά του Υπουργείου Οϊκoνομικών και της Διεθνούς Οικονομικής "Επιτροπής συνεννόησιν». Ας κάμει λοιπόν τη συνεννόηση η Εταιρεία, αφού πρώτα ενεργήσει μια έρευνα στην Ευρυτανία και διαπιστώσει την μέχρι τούδε εγκατάλειψή της, τις μεγάλες ελλείψεις της και να δώσει στον πληθυσμό της φτηνό αλάτι και πετρέλαιο.

 

                                                                                                                                               

 

 

 

ΓΛΩΣΣΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ

 

 

 

             Η ιστορία της Ευρυτανίας και το γλωσσικό ιδίωμα

 

 

 

Προσπαθώντας κανείς να διερευνήσει την Ευρυτανική ιστορία θα έρθει αντιμέτωπος με το εγγενές πρόβλημα της ανυπαρξίας πηγών καθώς και την έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων καθώς δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα συστηματική αρχαιολογική ανασκαφή στην περιοχή. Από την άλλη τα φύλα που έζησαν στην περιοχή που περικλείεται σήμερα από τα όρια του Νομού, είχαν σημαντικές διαφορές και πολλές φορές οι ιστορικές αναφορές σε αυτά γίνονται σε συνάρτηση με γειτονικές περιοχές, κατά τρόπο τέτοιο που να είναι δύσκολο να υπάρξει ενιαία ή παράλληλη περιγραφή τους.

 

Παρά ταύτα η Ευρυτανία έπαιξε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση του ιστορικού γίγνεσθαι της πατρίδας μας, ιδιαίτερα σε εποχές δύσκολες. Κάθε φορά που η ζωή στον κάμπο γινόταν δύσκολη, τα Eυρυτανικά βουνά παρείχαν καταφύγιο και ορμητήριο στους αγέρωχους πολεμιστές, είτε αυτό συνέβαινε στα αρχαία χρόνια (μάχη εναντίον των Γαλατών) είτε στα χρόνια του Βυζαντίου, (με την καταστροφή του Βουλγαρικού στρατού) είτε επί Τουρκοκρατίας, όπου πραγματικά έσφυζαν από ζωή, αλλά ακόμα και πιο κοντά στην εποχή μας, τα χρόνια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής.

 

Η ιδιομορφία του γεωγραφικού ανάγλυφου έχει όπως είναι φυσικό τον αντίκτυπό της στο χαρακτήρα των ανθρώπων που ζούνε σε αυτή. Ακόμα και η γλώσσα είναι γεμάτη σύμφωνα, αποβάλλοντας κάθε "περιττό" φωνήεν, οδηγώντας τη σκέψη στα κακοτράχαλα μονοπάτια στα οποία ήταν υποχρεωμένοι να διαβαίνουν καθημερινά όσοι τη μιλούσαν. Παρ' όλο που όπως αναφέρει ο Πολύβιος, οι Αιτωλοί, μιλούσαν τη γλώσσα των Αχαιών και των Μακεδόνων, διευκρινίζει ότι είναι μίγμα της Αιολικής και Δωρικής διαλέκτου, ενώ ο Ευριπίδης του ονομάζει "μιξοβάρβαρους", ακριβώς λόγω του γλωσσικού τους ιδιώματος.

 

Οι αρχαίοι -αλλά και οι κατοπινοί - κάτοικοι της περιοχής έβγαιναν από την απομόνωσή τους μόνο όταν επρόκειτο να ανταλλάξουν τα προϊόντα τους με τους κατοίκους των γειτονικών νομών ή ακόμα και όταν οργάνωναν κάποια ληστρική επιδρομή εναντίον τους. 

 

 

 

 

 

        Το ευρυτανικό γλωσσικό ιδίωμα

 

 

 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το παρακάτω κείμενο για το γλωσσικό ιδίωμα της περιοχής, όπως αναφέρεται στον Τουριστικό Οδηγό Ευρυτανίας, του Π. Βασιλείου, που εξέδωσε η  Νομαρχία Ευρυτανίας το 1971:

 

"Φαίνεται ότι δεν ήσαν μόνο «αγνωστότατοι την γλώσσαν» οι αρχαίοι Ευρυτάνες αλλά είναι και οι σύγχρονοι μας, πού δεν τους καταλαβαίνει εύκολα κανείς. Πετσοκόβουν τις λέξεις, μεταβάλλουν φωνητικά την μορφή των φωνηέντων, το (ι) το προσφέρουν ως ου, τρώω = τρώου ξεχωρίζοντας έτσι την δωρική προφορά του μακρού και όπως στην αρχαιότητα έτσι και τώρα εξακολουθούν να πλάθουν ένα σωρό άλλες δυσκολονόητες για τον αμύητο ακροατή λέξεις και φράσεις.

 

Ακόμη, προτιμούν να εκφράζονται μονολεκτικά, μετατρέποντας σε μονοσύλλαβες τις δισύλλαβες, ακόμη και τις πολυσύλλαβες λέξεις, καθώς: 

 

 

 

βνό 

  βουνό,

βζί 

  βυζί, 

κλιά 

  κοιλιά,

θλειά 

  θηλειά,  

γρούν 

  γουρούνι, 

Βασίλς 

  Βασίλης, 

Μάρτ'ς 

  Μάρτης 

γδάρτς 

  γδάρτης, 

γράφ

  γράφει, 

ντίπ 

  καθόλου, 

κριν-τ’ Μήτρ 

  μίλησε του Μήτρου,

δλέβς 

  δουλεύεις, 

μπλάρ 

  μουλάρι, 

μσκάρ 

  μοσχάρι, 

μτζουρς 

  μουτζούρης, 

γμάρ 

  γομάρι, 

σκλί 

  σκυλί, 

ζμί 

  ζουμί, 

θκάμ 

  δικά μου, 

τλούμ 

  τουλούμι κλπ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Βέβαια σήμερα, με την επιρροή της τηλεόρασης και την διευκόλυνση των επικοινωνιών, η «αθηναϊκή» διάλεκτος τείνει να επικρατήσει, όπως άλλωστε και στις περισσότερες περιοχές της πατρίδας μας. Λίγοι ακόμη και στα χωριά, μιλάνε με τόσο βαριά προφορά, και οι νεώτεροι όλο και περισσότερο την εγκαταλείπουν. Το χρώμα πάντως του γλωσσικού ιδιώματος δεν λείπει από την Ευρυτανική καθημερινότητα.

 

Οικονομία Τουρισμός

 

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

 

 

                       

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ"

                             

 

                                

 

Ορεινός στο σύνολό του ο νομός Ευρυτανίας(Evrytania), καταπράσινα βουνά πνιγμένα στα έλατα και τις καστανιές, τρεχούμενα νερά, χωριά μικρά και απομονωμένα και παρθένα εδάφη ανεξερεύνητα. Οι εναλλαγές του τοπίου, το καθαρό φυσικό περιβάλλον και τα πανέμορφα βουνά δίνουν έναν πλούτο εικόνων, εμπειριών και απολαύσεων της μοναδικής σε ομορφιά φύσης, στον επισκέπτη. Παρέχει τη δυνατότητα για σπορ στο βουνό και τα ποτάμια της, ορειβασία, χιονοδρομία και για τους φίλους της πεζοπορίας ανεξερεύνητά ή οργανωμένα μονοπάτια, με κυριότερο το ευρωπαϊκό Ε4.

Ο νομός έχει πολύ καλή τουριστική υποδομή, ενώ oι  άρτια οργανωμένες χιονοδρομικές εγκαταστάσεις του Βελουχιού, προσελκύουν πολλοί)ς λάτρεις των χειμερινών σπορ και του βουνού.

Η Ευρυτανία έχει έκταση 1870 τετρ. χλμ., 32.000 κατοίκους και συνορεύει με τους νομούς Φθιώτιδας (Ανατολικά), Αιτωλοακαρνανίας (Νοτιοδυτικά) και Καρδίτσας (Βόρεια). Η πρωτεύουσα του νομού, το Καρπενήσι, μέσω  ενός πολύ καλού οδικού δικτύου συνδέεται οδικά με τη Λαμία (78χλμ.), την Αθήνα (294χλμ.), τη Θεσσαλονίκη (368χλμ.), το Αγρίνιο (l11χλμ.), το Μεσολόγγι, την Άρτα και την Καρδίτσα. Μια πόλη ζωντανή που προσφέρει στον επισκέπτη της πανέμορφες φυσικές διαδρομές, αλλά καλή νυκτερινή διασκέδαση. Εδώ θα πάρετε μαθήματα ιππασίας, θα εξασκηθείτε στο τένις και θα γίνετε εξπέρ στο σκι στο Χιονοδρομικό του Βελουχιού. Θα γνωρίσετε ορεινά μονοπάτια για περιπάτους και ποδηλασία στο βουνό, που θα σας χαρίσουν σφρίγος και ευεξία και με το αυτοκίνητό σας και θα εξορμήσετε στα γύρω παραδοσιακά χωριά, που όλα τους είναι "ποιήματα της φύσης "...

 

 

 

 

 

 

 

       

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                          ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

 

Η Ευρυτανία με την ποικιλία του φυσικού περιβάλλοντος προσφέρεται για πολλές μορφές εναλλακτικού τουρισμού. Πεζοπορία σε πανέμορφα δασικά μονοπάτια, ράφτινγκ στα νερά των ποταμών της, καγιάκ, διάβαση φαραγγιών αλλά και εξορμήσεις με αυτοκίνητα 4X4 στα γοητευτικά βουνά. Αν σας ενδιαφέρει να γνωρίσετε την Ευρυτανία και ταυτόχρονα να απολαύσετε μοναδικές εμπειρίες κοντά στη φύση μπορείτε να απευθυνθείτε στους έμπειρους οδηγούς των εταιρειών που διοργανώνουν εκδρομές και δραστηριοποιούνται στο χώρο των εναλλακτικών μορφών τουρισμού, που θα σας συνοδέψουν και θα σας καθοδηγήσουν στις μοναδικές αυτές δραστηριότητες που θα δώσουν μια διαφορετική νότα στις διακοπές σας. 

Η Ευρυτανία προσφέρεται για πλήθος διαδρομών οι οποίες μπορούν να συνδυάσουν περισσότερες από μια μορφές εναλλακτικού τουρισμού αλλά και να διαμορφωθούν ανάλογα με τις προτιμήσεις και το επίπεδο της ομάδας. Στη συνέχεια περιγράφουμε μερικές από τις πιο δημοφιλής διαδρομές που μπορείτε να απολαύσετε στην περιοχή. Από τις πιο δημοφιλής υπαίθριες δραστηριότητες είναι οι διαδρομές ορειβασίας. Μια πολύ εύκολη διαδρομή που συνδυάζεται με επίσκεψη στο ιστορικό μοναστήρι του Προυσού είναι από την περιοχή του Προυσού προς τη Μαύρη Σπηλιά. 

Η διαδρομή διαρκεί περίπου δύο ώρες και απευθύνεται σε όλους, αρχάριους και προχωρημένους. Αν κάποιος θέλει να βάλει περισσότερη περιπέτεια σε αυτή τη διαδρομή μπορεί να κάνει καταρρίχηση με την τεχνική rappel σε έναν κάθετο βράχο κοντά στη Μαύρη Σπηλιά, λίγο έξω από το χωριό του Προυσού.

Μια δεύτερη διαδρομή, που συνδυάζει την πεζοπορία με κάμπινγκ και ανάβαση στην Καλιακούδα ξεκινά από το χωριό Ανιάδα. Η διάρκεια της είναι περίπου μιάμιση ώρα και ένα κομμάτι της γίνεται μέσα από τα νερά του Κρικελοπόταμου για να καταλήξει στον καταρράκτη Πανταβρέχει.

Μια δεύτερη δυνατότητα εναλλακτικών μορφών τουρισμού για την οποία προσφέρεται η Ευρυτανία είναι το rafting. Μια πρόταση με βαθμό δυσκολίας 2, αρκετά εύκολη, είναι στα νερά του Ταυρωπού. Η εκκίνηση γίνεται από το καταπράσινο χωριό Δάφνη και οι ομάδες καταλήγουν στο χωριό Παρκιό μετά από περίπου δυόμισι ώρες κατάβασης. Η διαδρομή αυτή συνδυάζεται με μια στάση στο φαράγγι της Βίνιανης και στους καταρράκτες. Η δεύτερη πρόταση για rafting, είναι στα νερά του Τρικεριώτη με βαθμό δυσκολίας 3, που σημαίνει ότι χρειάζεται κανείς να έχει κάποια σχετική εμπειρία για να μπορεί να συμμετέχει. Η εκκίνηση της διαδρομής είναι στα Διπόταμα και καταλήγει στο χωριό Σαρκίνη, μετά από περίπου 2 ώρες. Και αυτή η διαδρομή μπορεί επίσης να συνδυαστεί με ξενάγηση στον Προυσό.

Μια τρίτη και αρκετά διαφορετική πρόταση είναι το ράφτινγκ, στον ποταμό Αχελώο. Η εκκίνηση γίνεται από το χωριό Νέο Αργύριο και η κατάληξη είναι στη γέφυρα της Τέμπλας. Αυτή η διαδρομή είναι η κατεξοχήν καλοκαιρινή . πρόταση, αφού ο Αχελώος είναι εκείνη την περίοδο το μοναδικό ποτάμι με αρκετό νερό, ενώ χάρη στην

ευκολία της προσφέρεται για μπάνιο και παιχνίδια στο νερό. Η διάρκεια της είναι περίπου δυο ώρες, ανάλογα με το "κέφι" της ομάδας και ο βαθμός δυσκολίας.

                                                                                                                             

Οι πιο έμπειροι στις δραστηριότητες νερού θα απολαύσουν το καγιάκ στην Ευρυτανία. Ιδανικά είναι τα ποτάμια Αγραφιώτης, Καρπενησιώτης με βαθμό δυσκολίας 3+ και ο Κρικελοπόταμος με βαθμό δυσκολίας 4. Βέβαια, για καγιάκ προσφέρονται και τα υπόλοιπα, πιο μεγάλα, ποτάμια της περιοχής. Ένα σπορ που έχει βρει φανατικούς οπαδούς είναι το κάνιονινγκ. Για το σπορ αυτό προσφέρεται το φαράγγι της Βίνιανης που συνδυάζει πεζοπορία, κολύμβηση, καταρρίχηση ραπελ και διάσχιση νερού στο φαράγγι. Αφετηρία είναι η Παλιά Βίνιανη και η διαδρομή καταλήγει στην πανέμορφη πέτρινη γέφυρα της Βίνιανης. Η διάσχιση του φαραγγιού, διαρκεί περίπου 3,5 ώρες. Περνώντας από το νερό, τους καλοκαιρινούς μήνες, μπορείτε να κολυμπήσετε αλλά και να παίξετε στις φυσικές "νεροτσουλήθρες". Επίσης θα κάνετε καταρρίχηση με την τεχνική ραπελ σε τέσσερις κάθετους βράχους, ύψους μέχρι 15 μέτρα. Όσοι αγαπούν τα δύσκολα και είναι πολύ έμπειροι στα σπορ περιπέτειας θα βρουν ιδανικό το φαράγγι του Βόθωνα. Η διαδρομή ξεκινά από το χωριό Καρίτσα και καταλήγει στον κεντρικό δρόμο του Προυσού. Η διαδρομή μέσα στο φαράγγι διαρκεί περίπου 4 ώρες και υπάρχουν οκτώ ραπελ για καταρρίχηση με το μεγαλύτερο να φτάνει τα 35 μέτρα ύψος. Το πέρασμα του φαραγγιού του Βόθωνα συνδυάζει την πεζοπορία με την καταρρίχηση και το κολύμπι. Μια ακόμη εναλλακτική διαδρομή για να γνωρίσετε την ευρυτανική φύση είναι οι διαδρομές με 4X4. Για τέτοιου είδους διαδρομές off road προσφέρονται τα βουνά των Αγράφων με το μοναδικό φυσικό τοπίο. Επίσης μπορεί κανείς να κάνει τη διαδρομή από το Μεγάλο Χωριό προς την Καλιακούδα και την τοποθεσία Πανταβρέχει και να επιστρέψει μέσω Κρικελιού προς Καρπενήσι.

Εξαιρετική διαδρομή είναι, τέλος, στο δυτικό τμήμα του νομού από τον Ασπρόπυργο προς τη Βελωτά και Φιδάκια, ένα από τα πιο όμορφη ευρυτανικά χωριά, μια διαδρομή που ουσιαστικά κάνει τον κύκλο του βουνού Χελιδόνα και χαρίζει στον επισκέπτη μια υπέροχη θέα στην τεχνητή Λίμνη των Κρεμαστών.

Εκτός από τις οργανωμένες δραστηριότητες μπορεί κανείς να απολαύσει στην Ευρυτανία οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα των εναλλακτικών μορφών τουρισμού μπορούν να οργανώσουν δίωρα περιπέτειας για εταιρείες ή ομάδες. Αυτά τα "δίωρα περιπέτειας" περιλαμβάνουν παιχνίδια στη φύση, δραστηριότητες προσανατολισμού, τοξοβολία, ιππασία, καλοκαιρινά κάμπινγκ με διαβίωση στη φύση και πολλές ακόμη δραστηριότητες.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                              

        Γενικά στοιχεία για την Ευρυτανία

 

Η Ευρυτανία βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της Ελλάδας. Περιτριγυρίζεται από τεράστιους ορεινούς όγκους και αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους προορισμούς αναψυχής των ανθρώπων που επιδιώκουν να ξεφύγουν από την πίεση και τους εξοντωτικούς ρυθμούς της μεγαλούπολης.

            Είναι χωμένη σε ένα καταπράσινο τοπίο και στη συντριπτική της πλειοψηφία καλύπτεται από ελατοδάση  τα οποία είναι ακόμα ανέγγιχτα και παρθένα. Με την εγκατάλειψη εξ άλλου της ορεινής κτηνοτροφίας και την ερήμωση των χωριών της, κάτι που είναι χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των ορεινών περιοχών της πατρίδας μας, η φύση βρήκε την ευκαιρία να γιατρέψει τις πληγές που είχε υποστεί παλιότερα από την ανθρώπινη παρέμβαση.

Σήμερα γίνεται ορθολογιστική χρήση αυτού του πανέμορφου τοπίου για τουριστική ανάπτυξη και έτσι οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν ένα εντελώς αμόλυντο περιβάλλον και να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους που έχουν μια νοοτροπία που τείνει να εκλείψει.

Η γιαγιά και ο παππούς που θα συναντήσει εδώ ο επισκέπτης δεν πρόκειται να τον δεχτεί σαν τουρίστα αλλά σαν τον "ξένο" που πρέπει να καλέσει στο σπίτι του για έναν καφέ και γλυκό του κουταλιού.

Γεμάτη μοναστήρια και βυζαντινά μνημεία, μάρτυρες μιας άσβεστης ορθόδοξης πίστης, η Ευρυτανία προσφέρει κατανυκτική ατμόσφαιρα για προσευχή και επαφή με το Θείο. Και πού αλλού αλήθεια μπορεί κανείς να έρθει πλησιέστερα στο Θεό αν όχι στις πανύψηλες ευρυτανικές βουνοκορφές που με το μεγαλείο τους υμνούν την πανσοφία του Πλάστη;

Πραγματικά η Ευρυτανία είναι μια αίσθηση κεντροευρωπαϊκού τοπίου των Άλπεων, μια νησίδα πράσινου μέσα στην καταγάλανη θαλασσινή πατρίδα μας. 

Βέβαια η τεχνητή λίμνη του Αχελώου δημιούργησε έναν εκπληκτικό βιότοπο, που έδεσε αρμονικά με την προϋπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα. Η επίσκεψη στα παραλίμνια χωριά επιβάλλεται πλέον για τον καθένα που θέλει να λέει ότι πήγε στην Ευρυτανία. Στην πραγματικότητα εκεί βρίσκεται το άλλο μισό.

Τόσο οι χειμώνες όσο και τα καλοκαίρια της είναι πρόκληση για όποιον θέλει να απολαύσει τη θαλπωρή ή τη δροσιά που μόνο το βουνίσιο τοπίο μπορεί να προσφέρει. Μέσα στη γλυκιά αγριάδα της η Ευρυτανική φύση αλλά και το χιονοδρομικό κέντρο στο Βελούχι είναι πόλοι έλξης κατά τη χειμερινή περίοδο, ενώ το δροσερό κλίμα και οι εγκαταστάσεις του κέντρου, σημαντικότατος λόγος επίσκεψης το καλοκαίρι. Η περιοχή προσφέρεται για κάθε είδους υπαίθρια δραστηριότητα, από καταβάσεις ποταμών με καγιάκ, μέχρι ορειβατικές εκδρομές, αναβάσεις βουνών και ράφτιγκ.

Τα παλιότερα χρόνια οι άνθρωποι εγκατέλειπαν την Ευρυτανία για μια καλύτερη τύχη, αφού το άγονο έδαφος και τα κακοτράχαλα βουνά δεν είχαν τίποτα να τους προσφέρουν. Σήμερα όμως έχουν βελτιωθεί εξαιρετικά οι τρόποι πρόσβασης και το εσωτερικό οδικό δίκτυο είναι προσεγμένο σε υψηλό βαθμό. Με Κοινοτικούς πόρους και ενισχύσεις έχουν δημιουργηθεί σε πολλά χωριά ξενώνες και ενοικιαζόμενα δωμάτια που προσφέρουν πλήρεις ανέσεις στον επισκέπτη. Θα γνωρίσετε έναν ανέγγιχτο, αγνό κόσμο, ένα άγνωστο τοπίο, μια μαγευτική ομορφιά.

 

                                                                                                                                               

        Ευρυτανία

 

Η Ευρυτανία, οι "Άλπεις της Ελλάδας", με τη συμμετρική χάρη των ελατοσκέπαστων βουνών της και τους απέραντους πλατανιάδες, με τ’ άφθονα νερά, τα ξακουστά βελούχια, τα σωπήκια και τα ξώμερα. Με τα σκόρπια ειδύλλια των κοπαδιών, με τα μονοπάτια πάνω στις απότομες σάρες και τα φρύδια των γκρεμών, με τ’ Αραποκέφαλα, τη Χελιδόνα και την Καλιακούδα, με τα φαράγγια, τα Διπόταμα και τα Τριπόταμα. Θα σταθούμε μπροστά σε φωτισμένα ανοίγματα των βουνών, τον Πανταβρέχει , θα περάσουμε το μαγικό Κλειδί, τον ειδυλλιακό Γαύρο, το Μεγάλο και το Μικρό Χωριό, τις δοξασμένες Κορυσχάδες. Το Κρίκελλο και τη Δομνίστα, τη Φουρνά, τους Δομιανούς και την Αγία Τριάδα. Αλλά  κι’ απ’ το Καρπενήσι, τη Βίνιανη, τις Φραγγίστες, τη Γρανίτσα και το μοναστήρι της Τατάρνας με τ’ αξέχαστα τριπόταμα. Πάντα στο νου μας θα έχουμε τον όρθιο βράχο της Προυσσιώτισσας, με την άφταστη ερημιά και το ψυχομιλητό του νερού κάτω στο βάθος…

Την Ευρυτανία - αυτό το τραχύ, δύσβατο και ελατοσκέπαστο  κατατόπι - που αγκαλιάζει γύρω στις δυο χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα, θα έλεγε κανείς πως ο δημιουργός την προίκισε με όσες είχε και δεν είχε καλλονές. Μια ασύγκριτη φυσική σκηνογραφία προβάλλει και συνεπαρμένος θαυμάζεις ένα φαντασμαγορικό ξετύλιγμα εικόνων. Είναι ένα κάλεσμα και μια μυσταγωγία μέσα σε σχέδια, χρώματα και ευωδιές.

Αυτά τα υπέροχα, ασύγκριτα Ευρυτανικά τοπία, με τα στριφογυρίσματα των ποταμιών, με τις καλαμωτές και τις πέστροφες, με τα πλατάνια, τους γαύρους, τις άριες, τα μεγάλα και τα ωραιότερα ελάτια, με τα κρουσταλλένια βελούχια και την ωραία αγνή ελληνική ψυχή, το Ρουμελιώτικο φιλότιμο, δεν τα νοιώθεις μέσα από το χαρτί που  τα περιγράφει, αλλά τα αισθάνεσαι με την περιήγησή σου εδώ. Η επίσκεψη αυτή θα σας δώσει την ευκαιρία να ζήσετε μέσα σ' ένα κομμάτι της "ελβετικής" Ελλάδας, όπως χαρακτήρισαν πολλοί, αυτήν την πάνω από τα κοινά μέτρα φύση της ορεινής Ευρυτανίας. Και αρκετοί, ίσως γνωρίσετε για πρώτη φορά ανυποψίαστες ομορφιές κι’ αποκαλυπτικές εμπειρίες βουνίσιας ζωής.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                             

          Άνοιξη και καλοκαίρι στην Ευρυτανία

Λίγες είναι οι περιοχές στην πατρίδα μας που ζουν μια παρατεταμένη Άνοιξη. Η Ευρυτανία είναι μια από αυτές. Όταν το καλοκαίρι σκάει ο τζίτζικας και η άσφαλτος ανάβει, το θερμόμετρο στην πλατεία του Καρπενησίου σπάνια ανεβαίνει πάνω από 30 βαθμούς!

Ο δροσερός ίσκιος του γέρο πλάτανου και η ολόφρεσκη ανάσα του Βελουχιού δημιουργούν τις ιδανικές παραθεριστικές συνθήκες! Ο δροσερός ίσκιος του γέρο πλάτανου και η ολόφρεσκη ανάσα του Βελουχιού δημιουργούν τις ιδανικές παραθεριστικές συνθήκες!

Από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τα μέσα Απρίλη η φύση μοιάζει να ξαναγεννιέται. Οι κορομηλιές και οι αμυγδαλιές, στολισμένες κόρες που πάνε για νυφοδιάλεμα, απλώνονται στην Ποταμιά, ακολουθώντας το μονοπάτι που ορίζει το ποτάμι, αφέντης και πατέρας τους. Η μοσχοβολιά τους απλώνεται τριγύρω και η πανδαισία των αρωμάτων αρχίζει.

Από τις αρχές Μαΐου και μέχρι τα τέλη Αυγούστου η ορεινή αυτή γωνιά της Ελλάδας βιώνει μια συνεχή Άνοιξη. Καταπράσινα τοπία και κελαρυστά νερά δημιουργούν έναν ξεχασμένο παράδεισο για όποιον ξέρει πού να ψάξει να τον βρει.

Τα βουερά ποτάμια ξεχύνονται από τις πανύψηλες βουνοκορφές και διασχίζοντας φαράγγια και λαγκάδια δροσίζουν με το νάμα της ζωής

Αν βρεθείτε στην Ευρυτανία κάποια μέρα του Μαΐου είναι εξαιρετικά πιθανό να έχετε την ευκαιρία να ακούσετε το γλυκύτατο λάλημα του αηδονιού. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμα και μέσα στην πόλη, αν κοντά στο σπίτι που θα μείνετε υπάρχουν δέντρα, κάτι που είναι σχεδόν βέβαιο, αφού το πράσινο κατακλύζει τον τόπο. Από την άλλη το αγιόκλημα φέρνει ευωδιές ξεχασμένες στις αμβλυμμένες από τη ζωή της πόλης αισθήσεις μας. Η αίσθηση της αναγεννώμενης φύσης πλημμυρίζει κάθε γωνιά της γης και του ουρανού.

Εμπειρίες πρωτόγνωρες για μερικούς, για άλλους ξεχασμένη πολυτέλεια...

Τον Ιούνιο η περιοχή χάνεται στο άρωμα και το χρώμα των σπάρτων. Μια κιτρινοπράσινη πανδαισία περιμένει τον ταξιδιώτη κατά μήκος του δρόμου για το Αγρίνιο, και υπάρχει τόσο τέλειος συντονισμός στον τρόπο που φύονται! Αν έρθετε στις αρχές του μηνός θα τα βρείτε στους πρόποδες των βουνών ενώ καθώς το καλοκαιράκι θα προχωράει, αλλάζοντας υψόμετρο αλλάζει και το τοπίο. Στα χαμηλότερα το άρωμα των σπάρτων δίνει τη θέση του σε άλλες μυρωδιές και ο επισκέπτης το ξανανιώθει ανεβαίνοντας ψηλότερα.

Και αργότερα η ρίγανη, το τσάι, το χαμομήλι ευωδιάζουν τόσο που νομίζεις πως ήρθε η ώρα να πετάξεις το "άρωμα" του αυτοκινήτου! Η φύση φροντίζει να ανανεώνει κάθε τόσο αυτή την αρωματική χορογραφία και μάλιστα τόσο ταιριαστά που ο καλύτερος αρωματοποιός του Παρισιού δεν θα τα κατάφερνε να μιμηθεί παρά μόνο στο ελάχιστο.

 

 

Μια μικρή εκδρομή προς τα χωριά της Ποταμιάς θα σας δώσει την αίσθηση ότι κινείστε μέσα σε μια αψίδα από πράσινο, καθώς τα φυλλώματα των δένδρων, σκεπάζουν προστατευτικά το πέρασμά σας σ' όλη σχεδόν τη διαδρομή.  Μα και προς τη λίμνη των Κρεμαστών η διαδρομή δεν είναι λιγότερο εκθαμβωτική. Εκεί μάλιστα, καθώς η λίμνη με τα πρασινογάλαζα νερά της αντικαθρεφτίζει τις πανάρχαιες βουνοκορφές που "ποτέ τους δε γεράζουνε", νομίζεις πως η αιωνιότητα είναι κάτι χειροπιαστό κι ανθρώπινο. Είναι εκεί μια άλλη όψη της Ευρυτανίας, η πραγματικά ανόθευτη και γι' αυτό γνήσια.

Το καλοκαιράκι στην Ευρυτανία επιβεβαιώνεται η εκπληκτική θέση της πατρίδας μας και το απαράμιλλο κλίμα της: Όλος ο πλούτος των λουλουδιών της απλώνεται μπροστά στον ταξιδιώτη, ένα θαύμα που τέρπει τα μάτια και όλες τις αισθήσεις που βομβαρδίζονται ακατάπαυστα.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

        Η Ευρυτανία τον Χειμώνα

 

Ο χειμώνας στην Ευρυτανία είναι αυτό που ο καθένας έχει στο μυαλό του ως την τέλεια εικόνα.

Κατάλευκα τοπία, και τζάκια αναμμένα που καλούν τον διαβάτη σε μια φιλόξενη γωνιά να απολαύσει την ηρεμία και να δει τους καρπούς των κόπων του.

Στοίβες από χοντρούς κορμούς δέντρων, σωρευμένοι με τάξη και καθαριότητα μπροστά στις αυλές των σπιτιών, περιμένουν να θρέψουν την ζωοδότρα φωτιά στη γωνιά, να θυμίσουν καιρούς αλλοτινούς, τότε που οι άνθρωποι ήταν αλήθεια πιο κοντά, τότε που η τηλεόραση δεν είχε αντικαταστήσει την καθημερινή επαφή, την κουβέντα, το γέλιο και τα παραμύθια της γιαγιάς.

            Αν είναι κάτι που έκανε την Ευρυτανία γνωστή στο Πανελλήνιο αυτό είναι οι ευκαιρίες που προσφέρει για χειμερινό τουρισμό. Το χιόνι, που για τους παλιότερους αποτελούσε βάσανο και ταλαιπωρία, σήμερα κάθε άλλο παρά κακό θεωρείται.. Είναι άλλωστε πολύ φυσικό αυτό. Το χειμερινό Ευρυτανικό τοπίο φαίνεται να μεταμορφώνεται μόλις σκεπαστεί με το ολόλευκο σεντόνι του χιονιού και ο επισκέπτης αισθάνεται να απομακρύνεται από την πραγματικότητα και να διεισδύει σ' έναν κόσμο περίεργο και φανταστικό. 

Οι ήχοι μονώνονται, ο θόρυβος περιορίζεται στο ελάχιστο και το μόνο που "ακούγεται" είναι μια ιερή, χειροπιαστή σιωπή, που διακόπτεται από το ελαφρύ θρόισμα των νιφάδων που ακουμπούν ανάλαφρα στο χώμα.

Οι αλυσίδες είναι απαραίτητες φυσικά στο αυτοκίνητο, αλλά μη νομίζετε ότι θα είναι πολλές οι φορές που θα τις χρειαστείτε στην πραγματικότητα. Οι δρόμοι καθαρίζονται πολύ συχνά, και το μόνο για το οποίο πρέπει να προσέχετε είναι ο πάγος σε ανήλιες περιοχές, αν και ειδικά οχήματα των Δήμων και της Νομαρχίας καταβάλλουν συνεχώς προσπάθειες να αντιμετωπιστεί και αυτό το πρόβλημα.

Χρόνια ολόκληρα εμπειρίας έχουν διδάξει τους ντόπιους πώς να αντιμετωπίζουν αυτά τα ζητήματα, ενώ οι αποχιονιστικές υποδομές του νομού είναι τέτοιες που θα τις ζήλευαν ακόμα και κεντροευρωπαϊκές χώρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι οι κεντρικοί οδικοί άξονες δεν κλείνουν πλέον ποτέ.

Υπό αυτές τις συνθήκες λοιπόν είναι πολύ εύκολο για τον καθένα να πραγματοποιήσει τις διάφορες εκδρομές που προτείνονται. Μια στάση μες την απόλυτη ησυχία του χιονισμένου τοπίου, είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να φωτογραφίσουμε τα ανεπανάληπτα γλυπτά που δημιουργεί η φύση με τα κρύσταλλά της. Κρέμονται σε κάθε μορφή και σχήμα, από μπαλκόνια, ή έλατα και μερικές φορές αφήνουν άναυδο αυτόν που τα κοιτάζει με την ομορφιά και την ποικιλία τους.

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

Χιονοπόλεμος, σκι, έλκηθρο, ή ...καφές και φαγητό είναι κυρίως τα σπορ στα οποία επιδίδονται όλοι όσοι επισκέπτονται το μαγικό αυτό τοπίο. Μια επίσκεψη στο Βελούχι, με το διάσημο χιονοδρομικό του Κέντρο είναι η πιο κατάλληλη ευκαιρία για παιχνίδι και απόδραση.  Αν τύχει μάλιστα και η μέρα είναι ηλιόλουστη, πράγμα πολύ πιθανόν αφού η ηλιοφάνεια στην περιοχή είναι αρκετά μεγάλη στη διάρκεια του χρόνου, τότε ο ορίζοντας που θα ανοιχτεί μπροστά σας θα είναι τόσο ευρύς που υπάρχει πιθανότητα να διακρίνετε ακόμα και τον Όλυμπο!

Μα στην Ευρυτανία δεν υπάρχει μόνο το Χιονοδρομικό του Βελουχιού. Το Μικρό και το Μεγάλο Χωριό, ο Άγιος Νικόλαος (τον οποίο πρέπει να κάνετε προσπάθεια για να μην τον πετύχετε ...χιονισμένο), το Κλαυσί, το Βουτύρου, ο Γαύρος, ο Προυσός με το μοναστήρι του, και τόσα ακόμα χωριά περιμένουν για να προσφέρουν το καθένα το ξεχωριστό δικό του ύφος στη χειμωνιάτικη απόδρασή σας.

Χιλιόχρονη ιστορία γραμμένη σε κάθε πέτρα και έλατο, βλάχικα κονάκια και δημοτικά τραγούδια, έντονοι μοντέρνοι ελληνικοί και ξένοι ρυθμοί, εδώ υπάρχει ο παράδεισος για κάθε γούστο. Κάθε χωριό έχει το χαρακτήρα του, τους δικούς του ανθρώπους. Είναι αλήθεια ότι μια φορά δε φτάνει για να τα γνωρίσει κανείς όλα.

Τα χωριά του Απεράντιου για παράδειγμα, ή του Ασπροποτάμου, είναι ένας κόσμος από μόνα τους. Και όλα διαθέτουν αυτό που δεν μπορεί κανείς να βρει εύκολα πουθενά αλλού. Διατηρούν άθικτη και αλώβητη την παράδοση και τον παραδοσιακό τρόπο ζωής. Τίποτα εκεί δεν είναι επίπλαστο και φτιαχτό. Τίποτα δεν είναι κατασκευασμένο για να προσελκύσει τους τουρίστες. Όλα υπάρχουν και λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Όποιος αναζητάει την ευκαιρία να τα γνωρίσει, έχει ακόμα το περιθώριο.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

   Βορειοδυτική Ευρυτανία

 

Η Ευρυτανία, στη βορειοδυτική άκρη της Στερεάς Ελλάδας, αποτελεί της ορεινής περιοχής της νότιας Πίνδου. Ορεινός στο σύνολό του ο νομός, με καταπράσινα βουνά, τρεχούμενα νερά και χωριά πνιγμένα στα έλατα και τις καστανιές. Οι προσφορές της Ευρυτανίας σε φυσικό περιβάλλον είναι μοναδικές, με τις περισσότερες περιοχές της να παραμένουν παρθένο μέρος της χώρας. Παρέχει τη δυνατότητα για περιπλανήσεις στα βουνά και τα ποτάμια της, για ορειβασία, χιονοδρομία και στους πεζοπόρους το ευρωπαϊκό μονοπάτι που διέρχεται από την Ευρυτανία, δίνει τη χαρά να απολαύσουν τη μοναδικότητα της φύσης. Η περιοχή έχει αρκετά καλή τουριστική υποδομή, συνεχώς βελτιούμενη, και πολύ καλό οδικό δίκτυο. Σήμερα έχει 32.000 κατοίκους και συνορεύει Α. με τη Φθιώτιδα, Ν. και Δ. με την Αιτωλοακαρνανία, Β. με την Καρδίτσα και Δ. με την Άρτα... Έχει έκταση 1870 τετρ. χλμ.  και είναι ο πιο αραιοκατοικημένος και ορεινός νομός της Ελλάδας, (με το 53% της έκτασής του να έχει υψόμετρο πάνω από 1000 μ.). Οι ορεινοί όγκοι των Αγράφων (βόρεια), του Τυμφρηστού ή Βελουχιού (στο κέντρο), της Οξιάς, της Καλιακούδας, της Χελιδόνας και του Παναιτωλικού (νότια), αποτελούν τον κύριο χώρο του νομού Ευρυτανίας. Η διάβρωση του εδάφους και οι μεγάλες κλήσεις, δημιουργούν πολλές χαράδρες τις οποίες διαρρέουν τα κυριότερα ποτάμια της περιοχής, ο Αχελώος, ο Αγραφιώτης, ο Μέγδοβας, ο Τρικεριώτης, ο Καρπενησιώτης και ο Κρικελοπόταμος. Στην ανοιχτή λεκάνη που σχηματίζεται νοτιοδυτικά της Ευρυτανίας, στα σημεία συμβολής των ποταμών αυτών, δημιουργήθηκε το μεγάλο Φράγμα (Κατσαντώνη) των Κρεμαστών, με την ομώνυμη τεχνητή λίμνη και τον Υδροηλεκτρικό Σταθμό (ΕΥΗΣ) της ΔΕΗ. Η φύση των πετρωμάτων, οι μεγάλες κλίσεις των εδαφών και οι έντονες βροχοπτώσεις, αποτέλεσαν αιτίες σοβαρών κατολισθήσεων εδαφών και υποχρέωσαν πολλούς οικισμούς σε μετακινήσεις. Το υψόμετρο της κάθε υποπεριοχής επηρεάζει το κλίμα της, το οποίο γενικά χαρακτηρίζεται από δροσερό καλοκαίρι και πλούσιο σε βροχές και χιόνια φθινόπωρο και χειμώνα. (Δεν θα ήταν έξω από την πραγματικότητα αν λέγαμε ότι στην Ευρυτανία διακρίνομε άμεσα δυο μόνο εποχές, τη χειμερινή και τη θερινή). Το κλίμα δεν ευνοεί την καλλιέργεια ευπαθών και ψηλής θερμοκρασίας ειδών ή μεγάλης βλαστικής διάρκειας φυτών και δένδρων. (Η καστανιά κύρια και η καρυδιά μπορούν να θεωρηθούν ευνοημένες για καλλιέργεια εδώ). Στο υπέδαφος της Ευρυτανίας δεν έγινε συστηματική έρευνα, αν και πιστεύεται ότι στις περιοχές της Χελιδόνας και της Καρίτσας, υπάρχουν εκτάσεις ακαθόριστης ποσότητας χαλκού. Επίσης, μεταξύ Γρανίτσας και Μοναστηρακίου αλλά και στον Προυσό εικάζεται ότι  υπάρχουν ορυκτοί υδρογονάνθρακες και ερυθρός σιδηρόλιθος. (Κατά καιρούς ανακαλύπτονται διάφορες μεταλλευτικές φλέβες, χωρίς όμως να γίνει η δέουσα επιστημονική ανίχνευση και μελέτη για την αξιοποίησή τους).

Η απαράμιλλη ομορφιά του τοπίου, με τη μαγευτική αισθητική πολυμορφία και φορεσιά κάθε εποχής, πλημμυρισμένη με τα αρώματα των δημιουργημάτων της κατάβλαστης φύσης και τη μουσική συμφωνία των ζωντανών στοιχείων του ορεινού χώρου, ζεσταίνουν το άγριο και αραιοκατοικημένο περιβάλλον…

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

        Η Δυτική Ευρυτανία

 

Μια  τουριστικά ραγδαία αναπτυσσόμενη περιοχή της Ευρυτανίας είναι το δυτικό τμήμα της, εκεί όπου βρίσκεται το μοναστήρι της Τατάρνας, ο Αχελώος ποταμός, τα ιστορικά γεφύρια της Βίνιανης, του Μανόλη και της Τέμπλας, καθώς και το φαράγγι του Μπουζονίκου και η Τεχνητή Λίμνη των Κρεμαστών, δύο από τα ομορφότερα φυσικά μνημεία της περιοχής.

Η επίσκεψη στο τμήμα αυτό μπορεί να χρειαστεί περισσότερο από μία μέρα, αλλά υπάρχουν ξενώνες και μέρη για να φάει κανείς σε πολλά χωριά, έτσι καλό είναι να προγραμματίσετε ένα Σαββατοκύριακο που θα γεμίσει τις μπαταρίες σας με εικόνες και χρώματα για μια ζωή.

Η Ιστορία είναι παρούσα σε κάθε  βήμα σας και αρχίζει από τα πανάρχαια χρόνια, συνεχίζει στο Μεσαίωνα, περνάει στην Τουρκοκρατία και φτάνει μέχρι την Εθνική Αντίσταση, όταν ο τόπος αντιβούιζε από τις μάχες για την Εθνική Ανεξαρτησία.

Στην περιγραφή μας θα ακολουθήσουμε ενιαία πορεία, παίρνοντας το δρόμο προς Αγρίνιο, αλλά ο επισκέπτης πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί εύκολα να φιλοξενηθεί στη Γρανίτσα, στο Ραπτόπουλο, και αλλού, απ' όπου μπορεί να επισκεφτεί ολόκληρους τους Δήμους  Απεραντίων και Ασπροποτάμου κάνοντας τις ημερήσιες εξορμήσεις του.

Οι δρόμοι είναι όλοι ασφαλτοστρωμένοι, σε μερικά μόνο σημεία λίγο στενοί. Αξίζει τον κόπο η επίσκεψη σε οποιαδήποτε εποχή, αλλά ειδικά το καλοκαίρι είναι σκέτο θαύμα, βουτηγμένη στο καταπράσινο και τις γαλάζιες ανταύγειες της λίμνης. 

Ξεκινώντας από Καρπενήσι με κατεύθυνση προς Αγρίνιο συνεχίζουμε μέχρι να φτάσουμε στο Κερασοχώρι. Από εκεί, κατευθυνόμαστε προς Κρέντη.

 

          Κρέντη

 

Η Κρέντη (ή καλύτερα στου Κρέντη), είναι ένα όμορφο χωριό, με ξενώνες για διαμονή και φαγητό. Αν και βρίσκεται στο νοτιότερο τμήμα των χωριών που θα επισκεφτούμε μπορούμε να μείνουμε εδώ, και να εξορμάμε προς τα κοντινά χωριά. Άλλωστε στη διπλανή Ανατολική Φραγκίστα αλλά και στο Κερασοχώρι υπάρχουν επίσης δωμάτια, ταβέρνες και ξενώνες. Λίγο πιο έξω από το χωριό η θέα προς τη Λίμνη είναι υπέροχη, ενώ υπάρχει και η βρυσούλα κοντά στην εκκλησία, όπου το δροσερό νερό που αναβλύζει από τα έγκατα της γης δροσίζει τον περαστικό.  

 

 

 

 

 

 

 

 

          Το Γεφύρι του Μανόλη

 

Το γεφύρι του Μανόλη σήμεραΑκολουθώντας την πινακίδα προς Δήμο Απεραντίων, περίπου 15 λεπτά μετά του Κρέντη κατεβαίνουμε στην κοίτη του Αγραφιώτη. Περνώντας τη γέφυρα στο Κρυονέρι μια μικρή ματιά αριστερά μας αποκαλύπτει το βυθισμένο στη λίμνη Γεφύρι του Μανόλη.   Για περισσότερα από 400 χρόνια συνέδεε τις δύο όχθες του Αγραφιώτη, μέχρι που η Λίμνη των Κρεμαστών, έφτασε στο προκαθορισμένο της ύψος και το βύθισε. Επειδή το γεφύρι βρίσκεται στις παρυφές της Λίμνης, ανάλογα με το ύψος των βροχοπτώσεων κάθε χρονιάς, πότε εμφανίζεται και εξαφανίζεται. Πρόκειται για ένα θαύμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής, που ενσωματώνει τη σοφία αιώνων, και είναι απορίας άξιο το ότι στέκει ακόμη στη θέση του, πότε μέσα στα νερά της λίμνης και πότε έξω από αυτά χωρίς να φέρει εμφανείς ζημιές. Η παράδοση λέει ότι για το χτίσιμό του χρειάστηκαν χιλιάδες ...αυγά, καθώς το ασπράδι τους αποτελούσε το συνδετικό υλικό ανάμεσα στους αρμούς του. Αυτό βέβαια θα είναι υπερβολή, αφού η ευστάθεια των παλιών αυτών γεφυριών οφείλεται κατά κύριο λόγο στον τρόπο κατασκευής και "θηλυκώματος" της λιθοδομής τους.

Το γεφύρι πρέπει να κατασκευάστηκε στην περίοδο της ύστερης Τουρκοκρατίας, από κάποιον τεχνίτη της περιοχής τον Μανόλη Χρυσιώτη , ο οποίος στην πορεία της ζωής του εγκαταστάθηκε στη Δάφνη, όπου βρήκε αρκετό χρυσάφι. Η σύζυγος του ονομαζόταν Παρασκευή και καταγόταν από τα Βραγγιανά των Αγράφων. Το ζευγάρι ήταν άκληρο και γι' αυτό ο Μανόλης δημιούργησε ένα "παιδί", το γεφύρι και η γυναίκα του δυο "κόρες" την εκκλησία της Αγ. Παρασκευής στη Χρύσω και την Αγ. Παρασκευή στα Βραγγιανά. 

 

     Βελαώρα 

 

Οδηγούμενοι στον ίδιο δρόμο, μετά από κανένα μισάωρο φτάνουμε στη Βελαώρα. Το τοπίο εδώ μεταμορφώνεται δραματικά. Η παντού καταπράσινη Ευρυτανία, στο σημείο αυτό μεταμορφώνεται σε τοπίο σεληνιακό που μόνο αν το δει κανείς το πιστεύει. 

Εκατοντάδες στρέμματα καλύπτονται από μικρούς βράχους που εξέχουν από τη γη σαν ένα είδος παράλογης βλάστησης, λες κι ο Θεός τους τοποθέτησε επίτηδες για να δυσκολέψει την ήδη δύσκολη ζωή των κτηνοτρόφων. Το χωριό εντούτοις, είναι από τα ζωντανότερα της περιοχής, με αρκετή κίνηση όλο το χρόνο. Εδώ μπορείτε να φάτε και να επισκεφθείτε το κάστρο, που χρονολογείται σε προϊστορική εποχή. 

Στην είσοδο του χωριού υπάρχει ένα μετόχι του μοναστηριού της Τατάρνας, αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία. Δεσπόζει πάνω σ' ένα λοφίσκο, ολόλευκο και περιποιημένο, ενώ οι δυο ηλικιωμένοι ιερουργοί του, σεβάσμιες μορφές, είναι πάντα εκεί με τον καλό τους λόγο, το δροσερό νερό κι ένα λουκούμι. Πραγματική όαση σ' ένα τοπίο βγαλμένο λες από ταινία φαντασίας.  Στο χωριό υπάρχει το άγαλμα του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, ο οποίος καταγόταν από αυτό, παρά το γεγονός ότι γεννήθηκε στη Λευκάδα.  Κοντά στη Βελαώρα υπάρχει και το χωριό Σιβίστα όπου τα τελευταία χρόνια οι παλιοί της κάτοικοι επισκευάζουν τα σπίτια και τείνει να εξελιχθεί σε ένα μαγευτικό ησυχαστήριο ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες με την υπέροχη δροσιά.      

 

 

          Το μοναστήρι της Τατάρνας

 

Αφήνοντας τον ...Μανόλη στην ησυχία του συνεχίζουμε για λίγο ακόμα, μέχρι τη διασταύρωση προς την Ιερά Μονή της Τατάρνας που κτίστηκε περίπου το 1555, αν και η παράδοση αναφέρει πως προϋπήρχε εδώ μονή από το 1200. Η μονή υπήρξε ιδανικό κρησφύγετο και χώρος περίθαλψης των επαναστατών κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας καθώς και τέλειο ορμητήριο για τις πολεμικές επιχειρήσεις του Καραϊσκάκη. Το σημερινό μοναστήρι είναι το τέταρτο κατά σειρά. Το πρώτο σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε τον 11° αι. και καταστράφηκε από άγνωστη αιτία περίπου 300 χρόνια αργότερα. Το δεύτερο κτίστηκε το 1555 για να καεί από τον Κουρτ Πασά της Σκόντρας το 1823 επειδή φιλοξενούσε κατά καιρούς μεγάλους διδασκάλους του Γένους και πολλούς αγωνιστές της Επανάστασης. 

Το τρίτο μοναστήρι ξεκίνησε να κτίζεται το 1841 και καταστράφηκε το 1963 από κατολίσθηση. Το σημερινό μοναστήρι απέχει περίπου 70 χλμ. από το Καρπενήσι και κτίστηκε λίγο μακρύτερα από τη θέση του παλιού. Οι πιστοί συρρέουν κατά εκατοντάδες για να προσκυνήσουν την θαυμάσια ψηφιδωτή εικόνα "Ο Βασιλεύς της Δόξης" που χρονολογείται στα 1350. Σημαντικές είναι επίσης οι βυζαντινές εικόνες της μονής και τα εκκλησιαστικά αντικείμενα και σκεύη, όπως κεντητά άμφια, οστεοθήκες, σταυροί, σπάνια έντυπα από την περίοδο 1544 - 1578 που έχουν τυπωθεί σε πόλεις της Ευρώπης και άλλα εκθέματα που θα θαυμάσετε στο μικρό εκκλησιαστικό μουσείο του μοναστηριού. Το μοναστήρι γιορτάζει στις 9 Νοεμβρίου.

Παλιότερα η Ευρυτανία συνδεόταν με το "Βάλτο" χάρη σ' ένα γεφύρι που άφησε εποχή: τη γέφυρα της Τατάρνας όπου στις 22 Μαρτίου του 1821 έγινε η πρώτη μάχη της Ρούμελης όπου ο Οδυσσέας Ανδρούτσος με τα παλικάρια του και ο ηγούμενος του μοναστηριού Κυπριανός με τους καλογήρους, όρθωσαν το ανάστημα τους στους Τουρκαλβανούς του Χασάν Μπέη Γκέκα. Η γέφυρα ήταν ένα θαύμα της εποχής της Τουρκοκρατίας, που βρισκόταν κοντά στην περίφημη και πλουσιότατη σε νερό πηγή της Μαρδάχας. Η πηγή αυτή εξακολουθεί να αναβλύζει τα νερά της δίνοντας ίση ποσότητα νερού με το ποτάμι του Αχελώου. Η γέφυρα με τη μία καμάρα ήταν στηριγμένη σε δυο κατακόρυφους βράχους. Τώρα το γεφύρι αυτό μαζί με την πηγή, βρίσκεται βυθισμένο μέσα στα νερά της λίμνης. Ακριβώς πάνω από τη θέση του παλιού γεφυριού κτίστηκε σύγχρονη γέφυρα από σκυρόδεμα, που το 1966 πήρε τρία διεθνή βραβεία ως παγκόσμιο επίτευγμα. Το συνολικό μήκος της γέφυρας αυτής είναι περίπου 500 μ. Το πρώτο άνοιγμα της έχει μήκος 97 μ., το δεύτερο 196 μ. και το τρίτο 150,5 μ. Πρόκειται για ένα έργο που τιμά την επιστήμη της μηχανικής στη χώρα μας.

Ανηφορίζοντας, δεξιά πριν τη γέφυρα, βρίσκουμε την πολύπαθη "τρύπα" που περιφραγμένη σήμερα για λόγους ασφαλείας είναι σημείο μνήμης και περισυλλογής καθώς στα  αιματοβαμμένα χρόνια του εμφυλίου δεκάδες πολίτες βρήκαν τραγικό θάνατο στο απύθμενο βάθος της, θύματα μιας εποχής ταραγμένης και σκληρής, από αδερφικά χέρια. Αν κατέβετε να προσκυνήσετε, χρειάζεται αυξημένη προσοχή, ιδιαίτερα αν έχετε μαζί σας μικρά παιδιά. Εκεί κοντά υπάρχει ένα γραφικότατο ξωκλήσι με υπέροχη θέα προς τη λίμνη.

 

 

 

                                                                                                                                                               

          Το φαράγγι του Μπουζονίκου

 

Φεύγοντας από τη Βελαώρα προς τα Βόρεια, φτάνουμε στον Γρανιτσιώτη. Εδώ το ποτάμι, στη χιλιόχρονη πορεία του έχει κατασκάψει τους βράχους σχηματίζοντας ένα εντυπωσιακότατο φαράγγι, στο οποίο μόλις πρόσφατα έχουν γίνει και κάποιες εγκαταστάσεις για τους περιηγητές, με σκοπό την ανάδειξη του φυσικού του κάλλους. Περπάτημα 5-10 λεπτών, μέσω ενός καλοσυντηρημένου μονοπατιού οδηγεί στο ποτάμι που με την ορμή του και τη δροσιά του δημιουργεί το καλοκαίρι, έναν επίγειο παράδεισο. Μια βουτιά στα δροσερά νερά, είναι ότι πρέπει ως αντίδοτο στην κάψα της ηλιοψημένης πέτρας. 

Προορισμός μας είναι τώρα η Γρανίτσα. Για να πάμε όμως εκεί έχουμε δύο επιλογές: Αν θέλουμε να μακρύνουμε το δρόμο και να δούμε περισσότερες ομορφιές, κάνουμε αριστερά, προς Τοπόλιανα, διαφορετικά, στρίβουμε δεξιά για Ποταμιά και μετά Γρανίτσα.

Η πρώτη επιλογή αν και πιο μακρινή είναι και η ενδεδειγμένη: Θα μας φέρει στο γεφύρι της Τέμπλας, μια αρκετά παλιά κατασκευή, που όμως χρησιμοποιείται και σήμερα για τη διάβαση του Αχελώου. Το γεφύρι κτίστηκε το 1904 από Τζουμερκιώτες μαστόρους και έχει υποστεί σημαντικές ζημιές απόν νάρκες κατά τον εμφύλιο πόλεμο. Πιθανολογείται πως πήρε το άνομα του γιατί πριν κτιστεί η γέφυρα αυτή, για να επικοινωνούν οι Ευρυτάνες με τους γείτονες τους της Αιτωλοακαρνανίας έβαζαν στο πέρασμα μια "τέμπλα", δηλαδή έναν κορμό από έλατο. Το γεφύρι αποτελεί και το ακραίο βορειοδυτικό σύνορο του νομού, καθώς μέσω αυτού περνάμε στην Αιτωλοακαρνανία για να συνεχίσουμε εύκολα προς Άρτα.

Εμείς όμως γυρνάμε τώρα ανατολικά, για να κάνουμε τον κύκλο προς Γρανίτσα. Επόμενο χωριό, το Ραπτόπουλο,  κτισμένο σε μια απάνεμη τοποθεσία στους βορειοδυτικούς πρόποδες της κατάφυτης Τσούκας και του Κρι. Στην εκκλησία του υπάρχουν ενδιαφέρουσες παλιές εικόνες. Όποιος ανέβει στην κορυφή της Τσούκας, που δεσπόζει στην περιοχή, θα απολαύσει μια πανοραματική θέα του Αχελώου, των βουνών του Βάλτου και των Αγράφων.

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                               

                                                Πρασιά

 

Από το Ραπτόπουλο έχουμε την δυνατότητα πριν κατηφορίσουμε προς νότο, για να ολοκληρώσουμε τον κύκλο, να κατευθυνθούμε προς την Πρασιά, ένα χωριό με ιδιαίτερη φυσική ομορφιά. Έλατα, βελανιδιές, καστανιές, πεύκα και κέδροι δημιουργούν ένα μωσαϊκό πράσινου. 

Στον κεντρικό συνοικισμό δεσπόζει το υπεραιωνόβιο κυπαρίσσι ύψους 35μ. με περίμετρο 7μ., προστατευμένο μνημείο της φύσης. Χαρακτηρίζεται ιστορικής και θρησκευτικής σημασίας για την Ελλάδα, αφού τα κλαδιά του υπήρξαν καταφύγιο των κλεφτών και αρματολών, ο δε πατέρας Κοσμάς Αιτωλός προφήτεψε για το κυπαρίσσι ότι "αν ξεραθεί από την κορυφή του, η Ελλάδα θα ελευθερωθεί, αν ξεραθεί από την ρίζα του, η Ελλάδα δεν θα ελευθερωθεί".

Ακόμη και σήμερα ξεχωρίζει η ξεραμένη κορυφή του. Στο χωριό υπάρχει η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα που κτίστηκε το 1938 και είναι μονόκογχη, χωρίς τρούλο σε σχέδιο βασιλικής, θα συναντήσουμε επίσης το παλιό εκκλησάκι του Αγ. Νικολάου και τη Γέννηση του Χριστού, με αξιόλογες τοιχογραφίες και εικόνες του 17ου αι. αλλά και αρκετά ερειπωμένα ξωκλήσια. Βορειανατολικά της Πρασιάς σε ένα μικρό ύψωμα υπάρχει ένα αρχαίο, ανεξερεύνητο, κάστρο. Λέγεται ότι οι κάτοικοι έχουν βρει εδώ αρχαία αντικείμενα όπως φίδια, πουλιά, ένα μικρό άγαλμα της Αφροδίτης και άλλα. 

Επιστρέφοντας από την Πρασιά, ξαναπερνούμε από το Ραπτόπουλο, περνάμε από το Λιθοχώρι, και φτάνουμε τελικά στη Γρανίτσα.

 

          Γρανίτσα

 

Η Γρανίτσα είναι η πατρίδα του νεομάρτυρα Μιχαήλ και του Στέφανου Γρανίτσα. Στο χωριό αξίζει να επισκεφθούμε την παλιά εκκλησία του Αγ. Παντελεήμονα που κτίστηκε το 1730. Στις αρχές του 1800 η εκκλησία πυρπολήθηκε από το Σκόντρα Πασά και σφάχτηκαν οι ιερείς που ήταν μέσα. Ξανακτίστηκε το 1815 και καταστράφηκε από τους σεισμούς του 1966 και στη θέση του παλιού ναού κτίστηκε πρόσφατα καινούριος ναός. Στη Γρανίτσα θα κάνουμε ακόμη μια στάση στο Λαογραφικό Μουσείο όπου θα θαυμάσουμε τα αντικείμενα λαϊκής τέχνης, τη βιβλιοθήκη του Παπαντωνίου και του Στέφανου Γρανίτσα καθώς και τις προσωπογραφίες του στρατηγού Κωνσταντίνου και Στέφανου Γρανίτσα. Το χωριό είναι ένα από τα πιο γραφικά της Ευρυτανίας με το μοναδικό φυσικό τοπίο που το κάνει αξιοζήλευτο σε όλο νομό. Απέναντι μπορείτε να δείτε μια πανέμορφη χαράδρα με πλούσια πλατάνια και τρεχούμενο νερό. Στην κορυφή της Γρανίτσας θα δούμε το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, στη θέση που παλιά υπήρχε μεγάλο μοναστήρι. Υπήρχαν εκεί επίσης πολλά κεραμοποιεία που βρέθηκαν στα μέσα του περασμένου αιώνα όταν ο εκσκαφέας έπεσε μέσα στις στοές. Άλλο μοναστήρι υπήρχε πριν από περίπου 500 χρόνια στην περιοχή του Αγ. Βλάσιου στο συνοικισμό Άνω Ποταμιά. Εδώ σήμερα θα δούμε πολλούς πλακοσκεπείς τάφους. 

Στη Γρανίτσα θα βρείτε κάθε ευκαιρία για ανασύνταξη και ξεκούραση. Εδώ είναι το τέρμα της διαδρομής που προτείνουμε, αλλά ταυτόχρονα η αφετηρία για ένα πλήθος διαδρομών που έτσι κι αλλιώς δεν γίνεται να χωρέσουν σ' οποιονδήποτε τουριστικό οδηγό. Όσο μονότονο κι αν ακούγεται, μόνο η φυσική παρουσία κάποιου στα μέρη αυτά μπορεί να του δώσει την πραγματική αίσθηση. Όλα τα άλλα είναι απλώς περιγραφές...

Χλωρίδα και Πανίδα

 

ΧΛΩΡΙΔΑ   

 

 

 

                         ΠΑΝΙΔΑ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      ΛΙΜΝΗ Σ    ΚΡΕΜΑΣΤΩΝ    

 

  

 

              ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΧΛΩΡΙΔΑ…

 

 

 

 

 

 

 

  Είναι το σύνολο όλων των φυτικών ειδών, που συναντά κανείς σε μια περιοχή, τα οποία ποικίλλουν από τόπο σε τόπο και είναι ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν σ’αυτόν. Η χλωρίδα, ως προς τον αριθμό των ειδών σε σχέση με την πανίδα, είναι φτωχότερη γιατί ενώ τα πολυκύτταρα μόνο ζώα αποτελούνται από 1.000.000 γνωστά είδη, τα είδη των φυτών φτάνουν μόλις τις 330.000 από τις οποίες περίπου 200.000 είναι σπερματόφυτα.  

 

 

 

 

 

 

 

 

                           

 

Η ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ

 

 

 

… ΠΑΝΙΔΑ

 

 

 

 

 

 

 

  Στην ζωολογία, πανίδα είναι το σύνολο των ζώων μιας γεωγραφικής περιοχής ή μιας χώρας ή μιας γεωλογικής περιόδου. Η πανίδα έχει άμεση σχέση και εξάρτηση από τις φυσικές, κλιματολογικές και οικολογικές συνθήκες μιας περιοχής. Είναι αντίστοιχος με τον όρο χλωρίδα της βοτανικής. Η πανίδα διακρίνεται σε χερσαία και υδρόβια. Καθεμία από αυτές υποδιαιρείται: η χερσαία σε πολική, τροπική κτλ.

 

  Η μελέτη των διάφορων πανίδων που υπάρχουν στην επιφάνεια της γης, πραγματοποιείται από την επιστήμη που λέγεται ζωογεωγραφία, ενώ η μελέτη που αφορά στα ζώα που επέζησαν στο παρελθών πάνω στη γη γίνεται από την παλαιοζωολογία και την παλαιοζωογεωγραφία.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                           

 

ΛΙΜΝΗ ΚΡΕΜΑΣΤΩΝ

 

Η ΧΛΩΡΙΔΑ

 

ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

 

 

 

 

 

 

  Στην Ευρυτανία δεν υπάρχουν παρά ελάχιστες κοιλάδες, υπάρχουν μόνο βουνά τα οποία αποτελούν ένα αδιάσπαστο ορεινό σύμπλεγμα με απότομες κλίσεις και απόκρημνες πλαγιές. Πάνω σ' αυτά τα βουνά εμφανίζονται όλες οι κλιματικές ζώνες της βλάστησης. Γενικότερα, συναντάμε όλα σχεδόν τα δασικά είδη, κυρίως όμως έλατα και οξιές. ( Έχουμε, από τα κωνοφόρα έλατα και κέδρα, και από τα φυλλοβόλα δρυ, οξιά, καστανιά, λευκά, ιτιά, πλάτανο, καρυδιά, φράξο, σφένδαμο κ.ά.). Το κλίμα της δεν ευνοεί την καλλιέργεια ευπαθών και ψηλής θερμοκρασίας ειδών ή μεγάλης βλαστικής διάρκειας φυτών και δέντρων. Η καστανιά κυρίως και η καρυδιά μπορούν να θεωρηθούν ευνοημένες για καλλιέργεια εδώ. Το ορεινό δάσος συντίθεται αμιγώς από έλατα και μόνο τα πλατάνια που σηματοδοτούν ακόμα και τις μικρότερες ρεματιές φωτίζουν το σκουρόχρωμο μανδύα του. Στο ορεινό δάσος συναντάμε επίσης το σπάνιο είδος της οικογένειας του δρυός Ilex aquifolioum. Επίσης από την οικογένεια των κωνοφόρων συναντάμε τον Ίταμο ( taxus baccata). Οπωσδήποτε κυρίαρχο στοιχείο της βλάστησης στα υψόμετρα κάτω από 1000 μ. παραμένει το πουρνάρι που ανάλογα με τις τοπικές εδαφολογικές και μικροκλιματικές συνθήκες αντικαθίσταται ή συμπληρώνεται από το γαύρο, την αριά και όλους τους σκληρόφυλλους θάμνους της μεσογειακής μακκίας, φυλλίκι, αγριοκουμαριά, κουμαριά, ρείκια, λαδανιές και τέλος τις ασφάκες που μαζί με τις ελιές επισημαίνουν τις λιγότερες περιοχές με σαφή μεσογειακό χαρακτήρα, στις παρυφές της λίμνης Κρεμαστών.

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                  ΠΕΥΚΟ

 

 

 

 

 

 

                                                  ΕΛΑΤΟ

 

 

 

 

 

 

 

 

ΠΛΑΤΑΝΟΣ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΑΣΤΑΝΙΑ

 

 

 

ΒΟΤΑΝΑ, ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ
 

 


 
Σ' αυτό το δαιδαλώδες ορεινό ανάγλυφο, οι κάτοικοι της Ευρυτανίας, θεωρούσαν τα λουλούδια, σαν κάτι το φυσικό, απλό. Έτσι, κάποια απ' αυτά κοσμούν την άνοιξη τα σπίτια τους, ενώ άλλα τα γνωρίζουν σε σχέση με τα ζώα και τα φίδια και άλλα για τις ιδιότητές τους, σαν βότανα ή γιατρευτικά... Τα αγριολούλουδα ήταν πάντα συνοδευτικά, μέρος του σκηνικού, ήταν ο μικρόκοσμος σε σχέση με τα επιβλητικά μεγέθη των ορεινών όγκων. Δεν αποτελούσαν το κύριο θέμα για τους ανθρώπους, σε αντίθεση με τα βότανα και τα αρωματικά φυτά, που κυριαρχούσαν στη ζωή τους, αφού αποτελούσαν φάρμακο& καταπραϋντικό. 
Το τσάι και η συλλογή του την κατάλληλη εποχή αποτελούσε κύριο μέλημα των κατοίκων, μαζί με τη ρίγανη, το φασκόμηλο, τη μέντα, το σαλέπι, το νυχάκι, το χαμομήλι, την αγριάδα, τη φροξυλιά, το σπάρτο, τον αϊγιάννη, το μελισσόχορτο, το χελιδονόχορτο
, το θυμαράκι, τη λυγαριά και  τόσα άλλα αγαθά της φύσης. 
             

 

 

 

                                       

 

                                                                                       ΜΕΝΤΑ

 

ΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΑΥΤΟΦΥΗ ΦΥΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

 

 

 

 

 

 

  Σε έρευνα που έγινε το 1987, από ειδικούς γεωπόνους επιστήμονες, επισημαίνεται από τα αρωματικοθεραπευτικά αυτοφυή φυτά της περιοχής ιδιαίτερο ενδιαφέρον με οικονομικά και κοινωνικά ευεργετήματα παρουσιάζουν κυρίως η ρίγανη, το τσάι βουνού και το τίλιο. Έτσι με την καλλιέργεια των παραπάνω αρωματικών φυτών τα προϊόντα των οποίων θα διατίθενται από τα υπό δημιουργία κέντρα, κυρίως στους Ευρυτάνες αποδήμους, θα γίνει μια καλή αρχή ώστε στη συνέχεια να καλλιεργηθούν κι άλλα φυτά που θα καλύψουν ανάγκες των αρωματοβιομηχανιών και των φαρμακοβιομηχανιών. Ως παράδειγμα θα μπορούσε ν' αναφερθεί η παραγωγή ροδέλαιου, που συνθήκες του νομού, αφού σε πολλά μέρη του αυτοφύονται διάφορα είδη αγριοτριανταφυλλιάς.

 

 

 

 

 

 

ΤΙΛΙΟ

 

ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

 

 

 

 

 

 

 

  Το τσάι του βουνού που αυτοφύεται σε ορεινές περιοχές με υψόμετρο πάνω από 1.000 μ. συλλέγεται επίσης από «ερασιτέχνες» συλλογείς, ληστρικά και πρόωρα με αποτέλεσμα να περιορίζεται συνεχώς ο πληθυσμός του, ιδίως σε περιοχές όπου έγιναν δρόμοι και είναι εύκολη η πρόσβαση ανθρώπων (Τυμφρηστός κλπ.). Η συνεχής αυτή μείωση του πληθυσμού των φυτών του τσαγιού βουνού, αν συνεχισθεί θα έχει ως αποτέλεσμα το φυτό αυτό να περιληφθεί μέσα σε λίγα χρόνια στον κατάλογο των υπό εξαφάνιση φυτών, αφού ήδη σε μέρη που άλλοτε υπήρχε πολύ, τώρα με πολύ κόπο βρίσκει κανείς λίγα φυτά απ’ αυτό.

 

 

 

 

 

 

 

 

ΤΣΑΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

 

 

 

 

 

ΡΙΓΑΝΗ

 

 

 

 

 

 

 

  Η ρίγανη που αυτοφύεται σε όλο το νομό και σε αρκετές ποσότητες, συλλέγεται μάλλον σε μικρές ποσότητες από «ερασιτέχνες» συλλογείς που τη διαθέτουν σε μικρές τιμές, που καθορίζονται εκάστοτε από τους εμπόρους. Έτσι το ενδιαφέρον των συλλεκτών είναι πολύ μικρό. Όταν όμως η ρίγανη καλλιεργηθεί συστηματικά, τότε η συλλογή θα είναι εύκολη και οι ποσότητες μεγάλες, ενώ θα μπορούν να διατίθενται απ' ευθείας στην κατανάλωση, μετά από σχετική επεξεργασία - τυποποίηση - με αποτέλεσμα η τιμή να είναι μεγαλύτερη και το εισόδημα αρκετό ώστε να ικανοποιεί τους καλλιεργητές.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 ΡΙΓΑΝΗ

 

                       

 

 

 

 

 

Η ΠΑΝΙΔΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Η πανίδα των ευρυτανικών βουνών εξακολουθεί να είναι πολύ πλούσια και να κυριαρχεί ακόμη, παρά το γεγονός ότι τα εκτεταμένα δάση ελάτων, οξυών και βελανιδιών, που τα κάλυπταν παλιά, τώρα στα ψηλότερα μέρη έχουν μειωθεί, με αποτέλεσμα να εξαφανιστούν τα μεγάλα άγρια ζώα. Η Ευρυτανία παραμένει ένα πολύτιμο καταφύγιο για τα μεγάλα θηλαστικά,  στην περιοχή κατοικούν μόνιμα αγριογούρουνα και πολλά από τα μεσαία και μικρότερα θηλαστικά της χώρας. Ο λύκος φτάνει εδώ στο νοτιότερο σημείο της εξάπλωσής του στη Βαλκανική, ενώ όλο και σπανιότερα βλέπει κανείς τα μεγάλα αρπακτικά και λίγα όρνια να γυροπετούν πάνω από τα θερινά βοσκοτόπια. Οι Ευρυτάνες πίστευαν, ότι τα βουνά, οι βρύσες, τα ποτάμια, οι έρημες στάνες και τα ακατοίκητα σπίτια των βουνών, ήταν χώροι όπου σύχναζαν πανάρχαιες θεότητες και δαιμονικά, δηλαδή μοίρες, νεράιδες, στοιχειά, δράκοι, μάγισσες και αερικά. Για κάθε τετράποδο ή φτερωτό του λόγγου έπλαθαν κι έναν μύθο : Για την αρκούδα έλεγαν ότι κάποτε ήταν γυναίκα που μεταμορφώθηκε σε θεριό, ύστερα από παράκληση στην Παναγιά για ν' αποφύγει τα βασανιστήρια της πεθεράς της. Τα όρνια ήταν κάποτε πρόβατα, αλλά επειδή οι τσοπάνηδες δεν έδωσαν γάλα στο διερχόμενο από τις στάνες τους Πατροκοσμά τον Αιτωλό, αυτός τα καταράστηκε κι αμέσως τα κοπάδια μεταμορφώθηκαν σε όρνια. Το λύκο λένε ακόμη και σήμερα, τον έπλασε ο Σατανάς, για να εκδικηθεί το Χριστό που ευλόγησε τα πρόβατα...   

 

ΤΑ ΘΗΛΑΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

 

 

 

 

 

 

  Στο νομό Ευρυτανίας συναντάμε τα εξής θηλαστικά: αγριόγιδες, αλεπούδες, αγριόγατες, ποντίκια, λύκους, λαγούς, αγριογούρουνα, ασβούς, σκίουρους, σκαντζόχοιρους, ελάφια, λίγα ζαρκάδια, νυφίτσες, βίδρες και τσακάλια. Μερικά από αυτά είναι είδη υπό εξαφάνιση, όπως η αγριόγατα Felis Silivestris και ένα σπανιότατο είδος νανονυχτερίδας, ο πιπιστρέλος, βάρους μόλις 3gr.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                  

 

 

 

                                                                        

 

               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΒΡΙΔΑ

 

 

 

 

 

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

 

 

 

 

 

                                      

 

  Στην Ευρυτανία, (όπου τα υψόμετρα της περιοχής, που κυμαίνονται από 600 μ. - 2315 μ.), ενδημούν ή περνούν μια περίοδο εδώ μεγάλος αριθμός ενδημικών και αποδημητικών πουλιών:
ΓΕΡΑΝΟΜΟΡΦΑ
 (Οικογένεια Ραλλίδαι: α) Φαλαρίδα).
ΠΕΛΕΚΑΝΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Φαλακροκορακίδαι: α) Λαγγόνα ή Φαλακροκόρακας ο πυγμαίος, β) Φαλακροκόρακας ή κορμοράνος).
ΧΑΡΑΔΙΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Σκολαπακίδαι: α) μπεκάτσα, β) μπεκατσίνι).
(Οικογένεια Λαρίδαι: α) Γλάρος ο λεπτόραμφος).
ΚΟΚΚΥΓΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Κοκκυγίδαι: α) Κούκος).
ΟΡΝΙΘΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Φασιανίδαι: α) Πετροπέρδικα, β) Ορτύκι ).
ΑΙΓΟΘΗΛΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Αιγοθηλίδαι: α) Αιγοθήλης ή γιδοβύζι). (Οικογένεια Αλκυονίδαι: α) Αλκυόνα).
(Οικογένεια Εποπίδαι: α) Τσαλαπετεινός ή αγριοκοράκι).
ΔΡΥΟΚΟΛΑΠΤΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Δρυοκολαπτίδαι: α) Δρυοκολάπτης ο χλωρός ή πρασινοτσικλιτάρα β) Δρυοκολάπτης ο λευκόνωπος ή παρδαλοσικλιτάρα, γ) Δρυοκολάπτης ο μέλας ή μαυροτσικλιτάρα, δ)Μυρμηγκοφάγος ή στραβολαίμης).

 

 

ΠΕΛΑΡΓΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Ερωριίδαι: α) Λευκοτσικνιάς). (Οικογένεια Πελαργίδαι : α) Λευκοπελαργός).
ΓΛΑΥΚΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Στριγίδαι: α) μπούφος, β) κουκουβάγια, γ) ελατόμπουφος, δ) χουχουριστής ή χουχουλόγιωργος, 
ε) γκιώνης). (Οικογένεια Τυτονίδαι: α) λευκοκουκουβάγια).
ΣΤΡΟΥΘΙΟΜΟΡΦΑ  (Οικογένεια Κορακίδαι: α) καρακάξα, β) κοράκι, γ) μαυροκουρούνα, δ) σταχτοκουρούνα, ε) κίσσα ή βαλανοφάγος,  στ) κάργια). (Οικογένεια Ψαρίδαι: α) ψαρόνι). (Οικογένεια Στρουθίδαι: α) σπιτοσπουργίτης).
(Οικογένεια Χλωριονίδαι: α) συκοφάγος). (Οικογένεια Σιττίδαι: α) τσοπανάκος, β) κοκκινολαίμης, γ) νεροκότσιφας).
(Οικογένεια Κορυδαλίδαι: α) σιταρίθρα, β)  κουτσουλιέρης ή κορυδαλλός, γ) γαλιάντρα ή κατσιούλα).
(Οικογένεια Σπιζίδαι: α) καρδερίνα ή τουρκοπούλα, β) λούγαρο ή πράσινη καρδερίνα, γ) σπίνος, δ) φλώρος  ε) χοντρομύτης ή γαϊδουρίτσανος). (Οικογένεια Παρίδαι: α) ελατοπαπαδίτσα ή μελισσουργάκι των ελάτων ή παπαδίτσα, β) καλόγερος ή  
μελισσουργάκι ή παπαδίτσα ή στεφανούδι). (Οικογένεια Συλβιίδαι: α) βασιλίσκος ή βασιλάκι).
(Οικογένεια Σεισοπυγίδαι: α) σουσουράδα η λευκή ή λευκοσουσουράδα , β) κιτρινοσουσουράδα, γ) σταχτοσουσουράδα).
(Οικογένεια Αετομαχίδαι: α) αετομάχος, β) διπλοκεφάλας, γ) γαϊδουροκεφάλας).
(Οικογένεια Τρωγλοδυτίδαι: α) τρυποφράχτης ή τρωγλοδύτης ο γνήσιος). (Οικογένεια Χελιδονίδαι: α) χελιδόνι).
(Οικογένεια Κιχλίδαι: α) κοκκινολαίμης, β) αηδόνι, γ) κότσυφας, δ) τσίχλα ή κελαδότσιχλα, δ) κοκκινότσιχλα, ε) τσαρτσάρα ή γερακότσιχλα ή κυριαρίνα, στ) πετροκότσυφας, ζ) γαλαζοκότσυφας).
ΠΕΡΙΣΤΕΡΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Περιστερίδαι: α) αγριοπερίστερο, β) φάσσα, γ) δεκαοχτούρα, δ) τρυγόνι).  
ΑΕΤΟΜΟΡΦΑ (Οικογένεια Αετίδαι: Υποοικογένεια Αετοί (Aquilinae): α) χρυσαετός, β) σταυραετός, γ) φιδαετός).
Υποοικογένεια Βαρβακίνες(Buteoninae): α) ποντικοβαρβακίνα, β) αετοβαρβακίνα ή αετογερακίνα).
ΓΕΡΑΚΟΜΟΡΦΑ Οικογένεια Ιερακίδαι: α) γεράκι ή πετρίτης, β) βραχοκιρκίνεζο, γ) κυνηγογέρακας).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                             

 

                                    ΦΙΔΑΕΤΟΣ

 

                                                                                  

 

                                                                   

 

                                                                                                                                     ΓΥΠΑΕΤΟΣ

 

 

 

 

 

 

 

                                              

 

 

 

                           ΣΤΑΥΡΑΕΤΟΣ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                         ΟΡΝΙΟ

 

ΤΑ ΨΑΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ                                                           

 

  Στα ποτάμια της περιοχής με τα γάργαρα, πεντακάθαρα νερά, υπάρχουν βίδρες και μικρές πέστροφες, ενώ μπορούν να επιβιώσουν επίσης το γλύνι, ο κυπρίνος, η πριάνα, η πέρκα κ.α.

 

 

                                                                                                    

 

 

 

 

 

ΚΥΠΡΙΝΟΣ

 

 

 

 

 

                                                                                         ΠΕΡΚΑ

 

                   ΓΛΥΝΙ